Wednesday, July 15, 2015

Adimen artifizialaren etorkizuna

Iturria: phys.org

Hainbeste denbora ez dela ez zen sinestekoa hizkuntzaz adierazitakoa ulertzeko eta beste hizkuntza batera itzultzeko gai izango zen teknologiarik lortuko zenik. Adimen artifizialaren aurrerapenak, ordea, sinesgarriak ez ziren gauza asko lortzeko bidean jartzen ari den teknologia ahalbideratzen ari dira. Noraino eramango ote gaitu bultzada horrek?

  Oraintxe bertan oso aurrerapen lasterrak ari dira gertatzen eta badirudi joerak jarraituko duela datozen urteetan.  Ikaskuntza automatikoan egiten ari diren aurrerapenekin, besteak beste, sare neuronal sakonetako eta eredu probabilistikoetakoekin, ordenagailuek gaur egun bat-batean itzul ditzakete hizketazko edo idatzizko elkarrizketak, zehaztasunez ezagut ditzakete argazki-oinak, identifika ditzakete aurpegiak eta beste hainbat gauza egin ditzakete.
 

Ordenagailuek zenbait eginkizun gizakiok bezain ondo edo hobeto egin baditzakete ere, ordea, haien gaitasunak urrun daude oraindik gure pentsamendu konplexutik.

Adimen artifizialean egin diren azken aurrerapenak ikaskuntza, arrazoitze eta hautemate automatikoan egindakoei zor zaizkie, informatikan egin direnek lagundurik. Prozesamendu-ahalmena asko hazi da eta hodeira igaro da. Bestalde webaren hazkundeak datu kopuru handiak biltzeko, biltegiratzeko eta partekatzeko abaguneak sortu ditu. Horrekin batera, zalantzak ebazten eta soluziorik hoberenak aurkitzen laguntzen duten
eredu probabilistikoen arloan ere asko aurreratu da.  Beste teknologia batzuetan egin diren aurrerapenetatik ere badatoz, esate baterako sare neuronaletatik. Horiek entrena daitezke datu multzo handien bidez objektuak eta irudiak ezagut ditzaten edo hizketako hitzak uler ditzaten.

Esperantza handiak daude jarriak
halaber ikusmena, hizketaren ezagutza, hizkuntzaren prozesamendua, ikaskuntza eta plangintza automatikoak batzen dituen adimen artifizial integratiboan ere. Hori guztia duen sistema bat gai izan daiteke gizakiokin elkarrizketan jarduteko.

Teknologia horien emaitzak kontsumitzaileenganaino iristen dira, makinek ulertzen dutelako hizketa arruntez esaten zaiena, liburuak eta filmak gomendatzen dituztelako, posta elektronikoko kontuan spama sartzea oztopatzen dutelako edo trafikoa zailtzen denean ordezko errepideak zein diren esaten digutelako.

Dagoeneko ikaskuntza automatikoaren ikerketa osasun arloko hainbat sailetan erabili da, esate baterako, iragartzeko zer pazientek duten ospitalean infekzio bat harrapatzeko arriskurik handiena. Pertsonentzat zikinak, arriskutsuak edo neketsuak diren lanak egingo dituzten makinetan ere aplika daiteke adimen artifiziala, eta erabil liteke gosearen edo klima-aldaketaren aurkako borrokan.


Dena den, aurrerapen handienak ikusteko urteak eta agian hamarkadak beharko dira, eta segurtasun-kontuei ere arreta jarri beharko zaie, sistema sofistikatu horiek gure aurkako ondorioak eragin ez ditzaten.

Sunday, July 12, 2015

Iñaki Hernandez-Lasa bilbotarra, hizkuntza-teknologian ofizioz eta arkitekturako argazkigintzan afizioz

Iturria: sajan.com

Iñaki Bilbo jaio zen, 1990ean Deustuko Unibertsitatean ingeles filologian graduatu zen eta, 24 urte zituela, Irlandara joan zen itzulpen-master bat egitera. Orduz geroztik herrialde hartan bizi da. Garai berean unibertsitatean itzulpeneko eta espainierako eskolak ematen zituen, eta itzulpenak eta interpretaritza-lanak egiten zituen.

Lan garrantzitsuak egitea egokitu zitzaion, hala nola sasoi hartan Irlandako presidentea zen Mary Robinsonen hitzaldiak espainierara itzultzea. 1990eko hamarkadaren hasieran itzulpen automatikoarekiko interesa sortu zitzaion, gai hori orduantxe ari baitzen indarra hartzen. Geroztik gai horretan murgildurik dabil. Sajan enpresan lan egiten du soluzio-arkitekto gisa.

Bere ustez itzulpen automatikoak garrantzi handia du zenbait sektoretan eta asko hobetuko da etorkizunean. Enpresa handi askorentzat ezinezkoa gertatzen da ohiko lan egiteko moduak erabiliz lana ateratatzea, eta horregatik hizkuntza-zerbitzuetako hainbat enpresekin lan egin behar izaten dute. Horrek arazo asko sortzen ditu.

Iñakik dio etorkizunean itzulpen automatikoa askoz gehiago erabiliko dela, ez gaur egun ezagutzen dugun itzulpen automatikoaren eta post-edizioaren bidez soilik, baizik eta ahotsaren ezagutzaren eta beste teknologia batzuen ekarpenak ere baliatuz. Hori dagoeneko gertatze hasia da.


Kalitateko itzulpena ez da lortzen besterik gabe botoi bat sakatuz, kalitate handiko lexiko-baliabidez, hau da itzulpen-memoriaz, terminologia datu-basez, eta abarrez aberasten den sistema bat etengabe sortuz eta garatuz, eta ezarian-ezarian sistema entrenatuz baizik. Eta, jakina, itzultzaileak trebatuz.


Iñakik itzulpenari ez ezik lokalizazioari eta edukiak helburuko kulturaren ezaugarrietara egokituz sortzeari ere garrantzi handia ematen die.



Horiek guztiak Iñakiren eguneroko lanaren gorabeherak dira, baina badu beste jarduera bat gaztetxoa zenetik biziki maite duena: arkitekturako argazkigintza. Gustukoa du eraikin baten bere interpretazioa sortzea, elementuak eta askotan oharkabean pasatzen diren argiaren eta materialen arteko jokoak
erakutsiz.

Iñakiren sarituriko argazki bat: Milwaukee-ko Arte Museoa


Sari asko irabaziak ditu argazkigintza arloan, nazioarteko mailan, hitzaldiak ematen ditu eta epaile gisa ere aritzen da lehiaketetan. Haren lanak helbide honetan ikus daitezke: www.ihlphotography.com.

Saturday, July 11, 2015

Edukien industria iraultza izaten ari da big data baliatuz

Duela bi urte eta erdi artikulu bat argitaratu nuen gai honetaz: Ebook-en analitika, irakurleak ezagutzeko tresna. Oraingo honetan, ikuspegia zabalduz, ebooken esparruaz haratago, edukien industrian oro har big data deritzenak tratatzeko teknikak izaten ari diren eragina aztertu nahi nuke.
Edukien industrian hainbat organizazio sartzen dira: liburuak, periodikoak eta bestelako argitalpenak ekoizten eta saltzen dituztenak, eta ikusentzunezkoen arloan lan egiten dutenak.


Big data, berriz, informatikan ohiko datu-baseak kudeatzeko softwarea edo datuak prozesatzeko ohiko aplikazioak erabiliz nekez prozesa daitezkeen datu-multzo erraldoiei esaten zaie.

Orain  arte argitaletxe batek edo film-estudio batek zer ekoitzi eta zer ez erabakitzeko, arduradun gutxi batzuen intuizioa baino askoz gehiago ez zezakeen erabil: beste produktu batzuen salmenten datuak eta inkestetatik ateratakoak batez ere. Metrika horiek, ordea, ez dira oso fidagarriak izaten, bezeroek produktu berrien aurrean izango duten portaera igartzeko.



Aro digitalean sartu ginenez geroztik, edukien ekoizpenean diharduten konpainiek lehen baino askoz datu kopuru handiagoak bil ditzakete. Datu asko izateak, baina, ez du deus balio, horiek interpretatzeko baliabiderik izan ezean. Big datako teknologiak dira, hain zuzen, datu-uholde horiek ustiatzeko tresna egokiak.


Big Data joera industria guztietan ari da eragina izaten, edukien industria barne, datuak analizatzeko teknologia berriak garatu eta datuak analizatzen dituzten teknikariak trebatu ahala.

Egunkari eta aldizkarien ekoizleak, telebistak eta Interneten soilik edukiak argitaratzen dituztenak big data estrategiez baliatzen ari dira, ikus-entzuleriak analizatuz erabiltzaileak hobeto ezagutzeko eta bakoitzari eduki eta publizitate egokienak zuzentzeko, testuen eta bideoen edukiak automatizatzen dituzten tresnak sortzeko, zerk funtzionatzen duen eta zerk ez jakiteko eta beste hainbat gauzatarako. Joera hau izugarri bizkortu da azken pare bat urtean, eta hasieran konpainia ahaltsu gutxi batzuen kontua zena laster ari da hedatzen beste askotara.


Edukien industriarentzat big dataz baliatzeak esan nahi du datu-bolumen handiak oso laster analizatzea, bai datu egituratu gisa eta, gero eta gehiago, datu egituratu gabe gisa ere.


Big data ez dira ordenagailu pertsonaletan kabitzen; hodeian edo zerbitzari handietan biltzen dira.
Terabytetan (1012 byte) petabytetan (1015 byte), zettabytetan (1021 byte) eta kopuru handiagoetan neurtzen dira. Kontuan izan behar da bereizmen handiko zazpi minutuko bideo batek gigabyte bat behar duela biltegian. Youtube batek 24 petabyte baino gehiago prozesatzen ditu eguneko.


Datu egituratuak salmentetatik eta kalkulu-orrietatik jasotzen dira eta egituratu gabeak hainbat eduki digitaletatik. Haiek big datako %20 dira eta hauek %80. Datu horiek edukitzea abantaila handia bada ere, edukien industriako enpresa gehienek urrun dute oraindik aukera horretaz eraginkortasunez baliatzea. Hori lortzeak estrategia zehaztea, inbertsioak egitea eta pertsonak trebatzea eskatuko die.

Edukien industriako enpresek abantaila asko lortzen dituzte big dataz baliatuz, batez ere harreman sakonagoa bezeroekin, haiei bidaltzen zaizkien albisteak eta publizitatea zehazkiago egokitzen dituzte, errazago aurkitzen diren eta erakargarriagoak gertatzen diren bideoak eta argazkiak argitaratzen dituzte eta merkatuan lehiakorrago bihurtzen dira. Enpresa horiek datu kopuru erraldoiak biltzen dituzte minutu bakoitzean beren organizazioetako sail bakoitzetik: publizitate eta salmentetatik, irakurle, erabiltzaile eta bezeroengandik, kontularitzatik, eta abar. Izugarrizko datu kopuruak sortzen dituzte bideo, argazki, testu eta grafiko moduan. Datu horiek Interneten gordetzen eta partekatzen diren datu guztien %70 dira, eta egunetik egunera haziz doaz.

Hazkunde hori hauspotzen duten bi fenomeno daude: datuak biltegiratzea eta banda zabala erabiltzea merkatzen ari dira eta, horren ondorioz, erabiltzaileok gero eta telefono aurretatu, tableta eta ordenagailu gehiago erabiltzen ditugu.

Beraz, enpresei datuak ez zaizkie falta. Duten arazoa haiek bahetzea eta informazio esanguratsua erauztea da. Oraingoz eginkizun horietan trebeenak teknologian oinarrituriko enpresak dira: Facebook, Google, Amazon, Spotify, Netflix.

Big data erabiliz enpresek funtsean onura hauek lor ditzakete: erabakiak informazio hobea erabiliz hartzea, ezkutuan dauden fenomenoen berri izatea eta kudeaketa-prozesuak automatizatzea.


Hona hemen edukien industriako enpresa batzuek big data arloan izan dituzten lorpenen adibide batzuk:

Facebook

Facebook-ek izan duen hazkunde harrigarria partez big datari zor zaio. Datu kopuru handiak sortzen ditu eta horien bidez hazi egiten da. Facebooken xedea pertsona bakoitza konexioa partekatu nahi duten beste pertsona batzuekin harremanetan jartzea da, eta baditu algoritmo batzuk konexio horiek identifikatzeko eta gehiena ikusiko diren albisteak hautatzeko.

Funtsean kide bakoitzaz duen informazioa erabiltzen du, beretzat interesgarriak izango diren informazioak aurkeztuko dituzten konexioak eskaintzeko eta baita publizitatea agerrarazteko ere.

Horretaz aparte Facebookek badu Graph Search deitzen den bilatzaile semantikoa. Hizkuntza naturalez eginiko galderei erantzuteko pentsatua da. Mila milioi erabiltzaile baino gehiagorengandik bildutako big data eta kanpoko datuak konbinatzen ditu, erabiltzaileari egokitzen zaizkion emaitzak eskaintzeko.

Bilaketa fintzeko, Facebookek iradokizunak eskaintzen ditu denbora errealean, Googlek egiten duenaren antzera, eta gero irazki-sistema bat eskaintzen du generoaren, hiriaren, eskolaren, ideia politikoen, sinesteen, eta abarren arabera emaitzak hautatzeko. Bila daiteke, halaber, jatexe bat, bideo bat edo argazki bat,  eta iragarki ordainduen sistema bat du, erabiltzailearen profilaren araberako iragarkiak agerrarazten dituena.

Facebook datu pertsonalen munduko biltegirik handienetakoa da gaur egun, eta datu horiek gero eta erabilera mota gehiago dute. Horregatik, sare sozialeko datuek diru asko balio dute.  Sal ditzakete, esate baterako, iragarpenak egiteko analitikan erabiltzeko. Datu horiek agregatuak eta anonimoak diren neurrian ez dute pribatutasun-arazorik sortzen baina pertsona jakinen datuak erabiliko balira sortuko lituzkete.


Spotify
Spotify-k, musika streaming-ean eskaintzen duen enpresa ezagunak, mundu osoan dituen 60 milioi erabiltzaile aktiboengandik jasotzen dituen datu kopuru izugarri handiak aztertzeko plataforma bat erabiltzen du. Datu horien bidez beste musika batzuk entzuteko gomendio pertsonalizatuak egiten dizkie erabiltzaile horiei.

Datu horiez baliatuz Grammy sarien irabazleak nor izango diren aldez aurretik igartzeko erabil ditu eta askotan asmatu izan du.
Netflix
Streaming bidez edukiak eskaintzen dituen enpresa honek ere datu kopuru erraldoiak biltzen ditu 40 milioitik gora erabiltzaileen portaeraz egunero. Erabiltzaileek zer eduki bilatzen dituzten, zer kontsumitzen duten, eduki horiek nola baloratzen dituzten, nondik eta zer tresnatan ikusten dituzten jakinda erabakitzen du zer eskaini, zer eta noiz ekoitzi.

Wednesday, June 17, 2015

Herbehereetako startup bat 3D inprimaketaz zubi bat eraikitzera doa

Herbehereetako startup batek aditzera eman du inprimagailu robotiko batzuk erabiliko dituela Amsterdamgo kanal baten gainean oinezkoentzako zubi baten egitura soldadura metatuz eraikitzeko.

MX3D enpresak datorren irailean ekingo dio egitasmoa gauzatzeari. Beso robotiko batzuk zubiaren atalak ipini ahala haien gainean joango dira egitura inprimatuz.

Beso robotikoek metala berotzen dute 1.500 °C-raino poliki-poliki egitura soldadura metatuz eraikitzeko, diseinu sofistikatua programa informatiko batek aginduta . Azken finean soldatzeko makina aurreratu bat robot industrial bati atxiki diote.

Using robotic printers ‘that can draw steel structures in 3D, we will print a (pedestrian) bridge over water in the centre of Amsterdam,’ engineering startup company MX3D said in a statement.

Zubiaren eraikuntza irudikatzen duen ordenagailuz eginiko irudia.
Teknika honek aldamioak erabiltzea saihesten du, robotek inprimatzen duten egitura bera erabiltzen dutelako euskarri gisa.

Tuesday, June 16, 2015

Testu-meatzaritza ustelkeriaren aurka

Iturria: Phys.org

Ikertzaile batzuek teknika berri bat garatu dute gaur egun eskuratu daitezkeen Europar Batasuneko kontratazio publikoei buruzko datu kopuru erraldoiak miatu eta diru publikoen eskrupulurik gabeko erabilerak nabarmentzeko. Ustelkeria beti izan da eta izango da baina ahaleginak egin behar dira ahalik eta gehiena murrizteko. Kontua da nola lortu hori.

Aro digitalean, honek duen informazio-askatasunarekin, finantza publikoen erabilera ustelak politikarien eta enpresen arteko adiskiderietarako txoko ezkutu gutxiago izan beharko lituzke. 2000. urtearen hamarkadaz geroztik, ia herrialde garatu guztiek digitalizatu dituzte eta eskuragarri jarri dituzte kontratazioen datuak. Alabaina, datu-uholde horrek benetako gardentasunaren ordez dena ezkutuan uzten duen informazio-lainoa sor dezake.

Lehen, ustelkeria agerian jartzea datuetan murgildu eta loturak bilatzen zituzten kazetarien eta ekintzaileen ahaleginetan oinarritzen zen. Ikerketa horiek denbora eta zortea behar izaten dute eta huts egin dezakete. Orain, ordea, datuetan oinarritzen den soziologo talde batek neurketa-sistema berri bat sortu du, finantza publikoen erabilera maltzurrak atzemateko. Talde horrek "bandera gorriak" deritzenak erabiltzen ditu: ustelkeriarako arrisku handia iradokitzen duten kontratu-egoerak. Algoritmo miatzaileak eta testu-meatzaritzako programa sofistikatuek, kontratu publikoen datuei aplikatuz, bandera gorri horiek azaleratzen dituzte. Horrela ustelkeria-arriskuaren mapak egin ditzakete, eskualde edo herrialde mailan, portaera ustelen arrastoak jarrai ditzakete enpresa eskaintzaileetan eta identifika ditzakete susmagarriak diren hornitzaileak eta are kontratu jakinak.
 

Mihály Fazekas, István János Tóth eta Lawrence Peter King ikertzaileek garatu duten ustelkeria-arriskuaren adierazleak finantza publikoen esleipenez eskuragarri dagoen informazioa miatzen du, iruzurren bila, laster eta zehaztasunez.

Adierazle horrek besteak beste Europar Batasuneko estatu guztietan, AEBetan eta Errusian erabiltzeko balio du. Herrialde horietan eskuragarri egoten dira azken 6-8 urteetako datuak.


Kontratazio publikoetako ustelkeria instituzionalizatu handiak bi ezaugarri izaten ditu: errenta ustelak sortzea eta errenta horiek jarraituki ateratzea. Bi gauza horiek lortzeko, talde ustel orok legeek arautzen duten lehia murriztu behar izaten du, partehartzaile jakin batzuen mesedetan, behin eta berriz. Hortaz, lehiaren murrizketa, enpresa berari behin eta berriz esleipenak egitea eta horretarako ohikoak diren teknikak neurtuz atzeman daiteke ustelkeria instituzionalizatu handia.

Irabazten duen lehiakidea aldez aurretik aukeraturik egoten da eta hark gainera emendiozko irabazi bat lortzen du, merkatuko prezioak baino garestiagoen bidez. Emendiozko irabazi hori neurtzeko, zehazki ezagutu behar lirateke prezioa, hornituriko kopurua eta kalitatea. Horiek, ordea, nekez ezagut daitezke behar bezala. Prezioa eta kopurua publikoak izaten dira baina zaila izaten da haiek kontrastatzea. Kalitatea, berriz, are zailagoa da zehazten. Horregatik, neur daitekeen gauza bakarra aldez aurretik hautaturiko enpresei kontratuak esleitzea da.

Lehiaketan iruzurra egiteko hiru prozedura daude funtsean:

  1. Lizitazioan partehartzaileak mugatzea
  2. Hautatze-fasean lizitatzaileak bidegabeki ebaluatzea
  3. Gauzatze-fasean baldintzak aldatzea
Prozedura hauek konbinatu egiten dira batzuetan.

Kontratuen datu-base publiko bat erabiliz, neur daitezke adierazle elemental batzuk eta haietan oinarrituz adierazle konposatu bat kalkulatu.

Zergatik pirateatzen dira ebookak?

Iturria: GoodEreader

Europako Batzordearen lehendakariordeak onartu du Europako copyright-legea "jendea lapurtzera bultzatzen" ari dela, erabiltzaileek euren herrialdean legez erosi ezin dituzten ebooken kopia pirateatuak bilatzen bukatzen dutelako. 

Europako Batordearen kide asko ari dira esaten jendaurrean pirateria izugarri hazten aritzea partez Geoblocking delakoari zor zaiola. Horrela esaten zaio
erabiltzailearen kokapen geografikoaren arabera edukia eskuratu ahali izatea mugatzeari. Erabiltzailearen kokapena geolokalizazio-teknikak erabiliz kalkulatzen da, hala nola erabiltzailearen IP helbidea zerrenda beltz batean edo zerrenda zuri batean egiaztatuz. Egiaztapen horren emaitzaren arabera edukia eskuratzen uzten zaio edo ez.

Horrek berez ez du zerikusirik copyright-legearekin; argitaletxeak zer herrialdetan izango duen
bere materiala banatzeko eskubidea eta eskubide hori zer herrialdetan ez duen izango zehazten duen kontratuaren ezaugarri bat baita. Horregatik dira hain garrantzitsuak nazioarteko liburu-azokak.  Haietan izaten da aukera beste merkatu batzuetarako banaketa-eskubideak saltzeko. Amazonek, Applek, Barnes and Noblek, Kobok eta Googlek ebookak saltzeko liburu-denda digitalak dituzte. Tamalez, saltzaile horiek ez dute eskaintzen zerbitzua munduko herrialde guztietan. Hori gertatzen da, batez ere, dela argitaletxeak herrialde horietan ez duelako eskubiderik edo ez duelako  zerbitzua emateko azpiegiturarik. Enpresa handi horietako bakoitzak edukiak banatzeko bere sarea edo bere zerbitzariak izaten ditu, datuak laster bidaltzeko.

Edukiak eskuratzeko zailtasuna ote da pirateria bultzatzen duena ala gauzak doan kontsumitzeko joera? Ebooka lortzerik ez dagoenean ere beti dago Internetetik paperezko liburua erosteko aukera.

Espainian argitalpen-industriaren merkatua 3 mila milioi eurokoa izan zelarik 2012an, 350 milioi euroko salmentak galdu zirela zioten Argitaletxeen Elkarteak eta ISBN Agentziak. 


Zer egin daiteke pirateriaren aurka? Argitalpen-industriak zailtasun handiak ditu baturik pirateriaren aurkako kanpaina bat abian jarri ahal izateko. Batetik elkarren aurkako lehian ari direlako guztiak, eta, arazoa aztertzeko bilduko balira ere, jarrera kontrajarriak izango lituzketelako. AEBetan trusten aurkako legea urratuko luke horrelako ekintza batek. 

Pirateriaren aurkako teknologia gehien-gehienak sektoretik kanpoko enpresek sortuak dira, bai DRMak eta baita urmarken teknologian oinarrituak. Azken hauek arrakasta izaten ari dira Europan, merkatu horretan
Adobe DRM beti gaizki ikusia izan delako. DRM sozialak duen alderdi ona da erositako liburuak parteka daitezkeela adiskideekin eta karga daitezkeela zenbait irakurgailutan, arauak urratu gabe. Teknologia horren bidez, erosketa bakoitzaren jarraipena egin daiteke, fitxategiak partekatzeko sistemetan liburuak jartzeko asmoari aurre egiteko. Hala ere, hori ez da nahikoa, eta gobernuei eta agentziei egile-eskubideak babestea eta haiekiko errespetuaren aldeko kanpainak egitea dagokie.

Frantzian aktore gazteak eta pertsonaia ospetsuak baliatzen dituzte publiko zabalari zuzenduriko sustapen-kanpainak egiteko. Liburutegiak eta liburu-dendak ere saiatzen dira beren erabiltzaile eta bezeroei adierazten pirateria gauza txarra dela, eta baztertu beharra dagoela.
Ahalegin horiei esker, eduki digitalen salmentak %5etik %30 hazi dira, edukien arabera.

Erresuma Batuan jendea kopia-eskubideez eta eduki digitalak legez jaisteko moduez kontzientziatzeko pirateriaren aurkako kanpaina bat ezagutzera ematekoak dira, baina ez da ebooketan zentratua izango. Helburua da Erresuma Batuan filmak eta musika pirateatzen dituzten Interneteko erabiltzaileei emailak bidaltzea, ohartaraziz egiten dutena legearen aurkakoa dela. Copyrighta urratzen dutelako susmopean dauden horiei urtean lau ohartarazpen ere bidaliko zaizkie, baina ez dago aurreikusita inolako zigorrik.

Nola igarri ahal izango dute hornitzaileek nor ari den jaisten zer eta nondik? Duela lau urte Erresuma Batuko gobernuak bitartekari-lana egin zuen edukien hornitzaileen eta Interneteko zerbitzuak ematen dituzten enpresen arteko elkarrizketak bideratzeko. Horren ondorioz,
Voluntary Copyright Alert Program (Vcap) delakoa sortu zuten. Hemendik hilabete batzuetara kanpaina masibo bati ekingo diote hori gauzatzeko. 2015eko maiatzaren bukaeran, Erresuma Batuko goi-epaitegi batek ebatzi zuen Interneteko zerbitzuen hornitzaile handienetatik bostek zenbait webgune piratarako sarbidea blokeatu behar zutela. BT, Virgin Media, Sky, EE eta TalkTalki esan zien ez zituztela eduki behar  AvaxHome, Bookfi, Bookre Ebookee, Freebookspot, Freshwap eta LibGen webguneetaranzko estekak. Webguneei esan zien 10 milioi titulutik gora ari zirela eskaintzen jaisteko eta horietatik %80 copyright-legea urratzen ari zirela.  Webgune horiek iaz egile eta argitaletxeengandik edukiak kentzeko 1,75 milioi eskari izan zituzten.

Egia esan, pirateriak ez du argitalpen-industria gehiegi kezkatzen gaur egun. Izan ere, Europan ebooken salmentak ez dira salmenta guztien %3ra iristen. Lehentasuna paperean dago.


Badago bestelako arazorik ere: erosleak edukiak galduko lituzke haiek erosi zituen Interneteko denda egun batean desagertuko balitz.

Saturday, June 6, 2015

Audik airea eta ura erabiliz eztanda-motorrentzako erregaiak lortu ditu

Iturria: innovation toronto 

Audi barne-errekuntzako motorrentzako erregai berri bat egiten ari da, klima-aldaketaren arazoari erremedioa jartzen lagundu dezakeena, lortu duen diesel erregai sintetikoa ura eta airea erabiliz ekoizten baita. Produktu horren lehengaiari "blue crude" deitu diote. 

Horretara iristeko prozesua
elektrizitatea energia-iturri berriztagarrietatik, dela eguzki-energiatik, haizearenetik edo hidraulikotik, sortuz hasten da. Gero,  elektrizitate horren bidez, uraren elektrolisia egiten da, hidrogenoa eta oxigenoa banantzeko. Oxigenoa atmosferara askatzen da eta hidrogenoa erreaktore batera eramaten da.

Hidrogenoa atmosferatik lorturiko CO2arekin konbinatzen da, bi urratseko prozesu batean: lehenbizikoan karbono monoxidoa, hidrogenoa eta ura ekoizten dira eta bigarrenean COa eta H2a erreakzionaraziz petrolio gordinaren baliokide den "blue crude" hori lortzen da. Substantzia hori kate luzeko hidrokarburoz osatua da. Ondoren, fintze-prozesu baten bidez, e-diesel erregaia lortzen da.




Audik dioenez, orain prozesuan erabiltzen den karbono dioxido gehiena biogas-planta batetik hartzen dute baina atmosferatik ere hartzen dute partez eta hori mesedegarria da berotegi-efektua saihesteko.

Egin dituzten saiakuntzen arabera, diesel sintetikoaren propietateak erregai fosilarenak baino hobeak dira eta, gainera, sufrerik ez duenez, erregai fosilak ez bezala, ingurumenari ez diola alderdi horretatik ere kalte egiten. Erregaia ekoizteko prozesu osoaren energia-eraginkortasuna %70 ingurukoa da, energia berriztagarriak erabiliz.


Erregaia nahas daiteke ohiko dieselarekin, biodieselarekin askotan egiten den bezala. Gaur egun lanean ari den plantak 160 litro diesel erregai inguru ekoitz ditzake eguneko. Hurrengo urratsa ekoizpen handiagoa lortzeko planta bat eraikitzea izango da.

Diesel sintetikoaren merkatuko prezioa 1-1,5 €/litro artekoa izango da.

Diesel sintetikoaren lehen erakusgarriak ekoitzi zituenetik aste batzuetara beste erregai sintetiko baten berri eman du Audik. Produktu berriari "e-benzin" deitu diote. Audirekin proiektuan lankide den Frantziako Global Bioenergies enpresak lortu du erregai hori. 2014. urtearen azkenaldera Global Energiesek artotik ateratako glukosan eta biomasako azukreetan oinarrituz isobutano gasa ekoizteko programa pilotu bati ekin zion. Isobutano gasa industria petrokimikorako lehengai bat da, findu daitekeena, hainbat plastiko, erregai eta abar lortzeko.  Prozesuaren hurrengo urratsa material hori egokitze- eta arazte-prozesu batetik igaroaraztea da, presiopean likido bihurtzeko eta egoera horretan biltegiratzeko. Hortik isooktanoa lortzen da, hau da, 100 oktanoko gasolina. 


Produktu horrek ez du ez sufrerik eta ez bentzenorik, beraz, ohiko gasolina baino garbiagoa da ingurumenarentzat. Gainera, oktano indize gorena duenez, konpresio-erlazio handiko motorretan erabil daiteke eta errendimendu handia ematen du.