Monday, August 11, 2014

Metal desberdinak pieza berean 3D inprimaketaz

 Iturria: Jet Propulsion Laboratory

3-D inprimagailuek era askotako piezak egin ditzakete, ordenagailuz prestaturiko irudietatik abiatuz. NASAren Jet Propulsion Laboratory-ko ikertzaileak aurrerapauso bat egiten ari dira teknika horretan: pieza bereko zona desberdinak metal edo aleazio desberdinez egiten hasi dira.

Hona hemen garapen hori aurrera eramateko izan dituzten arrazoiak: demagun pieza baten mutur banatan ezaugarri desberdinak behar ditugula, esate baterako, mutur batek urtze-puntu altua behar duela eta besteak dentsitate txikia edo alderdi batek magnetikoa behar duela izan eta besteak ez. Ohiko teknologiak erabiliz lor liteke hori bera, bi pieza eginez, bakoitza bere aldetik, eta gero biak soldatuz, baina soldadura gerta liteke hauskorra eta pieza hautsi, lanean ari dela. 
2010ean hasi ziren JPLko zientzialariak arazo horiek gainditzeko teknika garatzen.
3D inprimaketa konbinatu dute metal-hautsa aldatzearekin pieza egiten ari den bitartean, prozesua geratu gabe. Biraka dabilen barra baten gainean metal-geruzak jartzen joaten dira. Horrela metalak barraren barrutik kanpora aldatzen dira eta ez behetik gora, ohiko 3D inprimaketan egiten den bezala.

Ispilu baten muntaiaren prototipoa 3D inprimaketaz egina. Goiko partea, beirazko ispiluaren ondokoa, dilatazio termiko txikiko metal batez egina da, espazioan dabilenean uzkurtu ez dadin. Era horretako metala erabiliz, ispilua eta metala lotzen dituen itsasgarriak ez du tentsiorik jasango. Beheko partea altzairu herdoilgaitzezkoa da eta espazio-ontziaren altzairu herdoilgaitzezko atal batera konekta daiteke. Irudiaren jabea: NASA-JPL/Caltech

Thursday, July 3, 2014

Europako ikerketa erakundeek eskatu diote Elsevier-i bertan behera utz dezala testu- eta datu-meatzaritzaz duen politika

Iturria: Libereurope

Europako ikerketa eta liburutegi arloko hamazortzi erakundek Elsevier argitaletxeari eskatu diote bertan behera utz dezala testu- eta datu-meatzaritzaz gaur egun duen politika. Erakunde horien ustez, gaur egun Elsevier-ek testu- eta datu-meatzaritzaz duen politikak gehiegizko mugak ezartzen dizkie ikertzaileei. Legez azter ditzaketen edukiak arakatzeko aukerak mugatzen dizkie politika horrek. 

Testu- eta datu-meatzaritzak artikuluetatik eta datu-multzoetatik informazioa lortzea ahalbidetzen die ikertzaileei, testuetan eta datuetan patroiak bilatuz eta baita informazioa roboten bidez zuzenean arakatuz ere. Prozedura horiei esker bilaketa lasterrak egin diztakete testu- eta datu-kopuru erraldoietan, aurkikuntza eta analisi berriak egiteko, eta horrela eskuz bilaketak eginez lor ez daitezkeen informazioak eskuratzeko, baina eraginkortasun handiagoa lortzeko, horrek protokolo berriak adostea eta sarbidea mugatzen duten arauak birnegoziatzea eskatzen du. 

Erresuma Batuan dagoeneko legeak indarrean jarri dituzte testu- eta datu-meatzaritzako lizentzien mugak deusezteko. Elsevier-ek, aldiz, ikertzaileei mugak ezartzen dizkie oraindik. 

Tuesday, June 24, 2014

MARTTI, hizkuntza bera egiten ez duten medikuen eta pazienteen arteko komunikazioa errazteko sistema

 Iturria: wowt.com

MARTTI (My Accessible Real-Time Trusted Interpreter) deritzon sistemak osasun arloko profesionalen eta pazienteen arteko komunikazioa errazten du batzuek eta besteek hizkuntza bera egiten ez dutenean.  MARTTI AEBko Methodist Health System-eko erietxeetan hasi dira jartzen. Dagoeneko horrelako 35 sistema jarri dituzte ospitaleetan.

MARTTIren bitartez pazienteak eta osasun arloko profesionalak, bideoa erabiliz, Language Access Network sareko 210 hizkuntzatako interpreteekin jartzen dira harremanetan. Interprete horiek osasun arloan bereziki trebatuak dira. 
 
 

Friday, June 13, 2014

Overview, kazetariei dokumentu multzo erraldoiak ikuskatzen laguntzeko tresna

Iturria:  Overview
 

Overview kode irekiko tresna bat da, kazetariei gaur egun eskuragarri dauden hainbat informazio-iturritatik jasotako informazioa antolatzen eta ikuskatzen laguntzeko. Dokumentu multzo horiek izan ditzakete ehunka mila orrialde, baina ezinezkoa izaten da aurkitu ezagutzen ez dena. Arazo hori konpontzeko,  Overview-k hizkuntzaren prozesamenduko algoritmoak erabiltzen ditu dokumentuak gaiaren arabera automatikoki ordenatuz eta dokumentu multzo bateko eduki guztiak arakatzen laguntzeko ikuspegi bat sortzen du.

Batzuetan jakiten dugu zehazki zer aurkitu nahi dugun. Orduan tresna bikaina gertatzen da Overview. Beste batzuetan, ordea, aurkitu nahi duguna ez dugu hain zehazki mugatua. Kasu horietarako, Overview-ren gai-zuhaitzak dokumentu multzoaren egitura erakusten digu eta hortik abiatuz geure kategoria-etiketak erabil ditzakegu karpetak markatzeko, eta ondoren esporta ditzakegu etiketa horiek, ikuspegiak sortzeko.

Dokumentu guztiak irakurri behar izanez gero, berriz, oso lagungarria gertatzen da Overview. Optimizaturik dago dokumentu multzoak arakatzeko. Batez ere denbora asko aurrezteko balio du antzeko dokumentuak elkarrekin jarrita daudenean, bikoiztuak irakurtzen ez delako denbora galdu beharrik. 
Ingelesez, frantsesez, alemanez, suedieraz eta espainieraz idatzitako testu lauak, hau da, bereziki egituratu gabeko testuak, erabiltzeko gai da aplikazio hau.

Ez dago instalatu beharrik; nahikoa da dohainikako web aplikazioa erabiltzea, eta zerbitzari batean instala daiteke, segurtasun handiagoa nahi izanez gero.

Overview The Associated Press-en egitasmo bat da.

Saturday, June 7, 2014

Itzulpen automatikoaren kalitatea itzulpen-datuen kopuru eskuragarriak mugatzen du

Iturria: Multilizer Translation Blog 

Itzulpen automatikoaren kalitatea itzultzen diren hizkuntzek baldintzatzen dute batez ere. Ez dira kalitate bereko emaitzak lortzen ingelesetik alemanera edo ingelesetik suomierara itzultzen denean, esate baterako. Horren arrazoia garbia da: itzulpen automatikoa garatzea negozioa da eta hedadura handien arteko itzulpena lantzea errentagarriagoa da beste hizkuntza batzuen artekoa garatzea baino. Hedadura handiko hizkuntzen erabiltzaileak asko dira eta egindako itzulpenen kopurua ere handiagoa da. Erabiltzaile asko izatea itzulpenak doan eskaintzen dituztenei ere interesatzen zaie, publizitatetik ateratzen dituztelako irabaziak. Egindako itzulpenen kopuruak, berriz, metodo estatistikoetan oinarrituriko itzulpen-tekniken eraginkortasunean du eragina. 

Hedadura handiko hizkuntzen arteko itzulpena hedadura murritzagokoen artekoa baino kalitate hobekoa izaten den bezala, kideko hizkuntzen artekoa ere kalitate hobekoa izaten da oso desberdinak diren hizkuntzen artekoa baino, erregeletan eta hiztegian antzekoagoak direlako.

Itzulpen-datu gutxi dituzten hizkuntzak sorgin-gurpil batean sarturik daude: kalitatea txarra denean, erabiltzaile gutxi izaten dira eta erabiltzaile gutxi izanez gero, datuen urritasunak kalitaterik eza eragiten du.

Saturday, May 24, 2014

Princetongo Unibertsitateak inprenta ixtea erabaki du digitalizazioak beharturik

Argi dago digitalizazioa ondorio sakonak izaten ari dela argitalpen-industrian. Horren adibide nabarmena da Princeton University Press-i gertatu zaiona. Urtero ekoizten dituen 340 liburuak argitaratu eta banatzeko zuen lantegia itxi egingo du, 20 urtez lanean jardun ondoren. Duela urte batzuk lantegi horrek 58 langile zituen eta azkenaldian 34 bakarrik. Gero eta argitalpen gehiago euskarri digitalean soilik egin dituzte eta eskatu ahalako inprimaketaz eskaini dituzte.

Argitaletxeak oro har eta unibertsitateetakoak batez ere beren banaketa-sistemak bertan behera utzi eta eginkizun hori banatzaile handien eskuetan jartzen ari dira. 

Thursday, May 22, 2014

Nanosorgailuak tresna eramangarrien etorkizuneko energia-iturria

Iturria: http://hdl.handle.net/1853/39262


Gaur egun tresna eramangarriek bateria birkargagarriak behar dituzte, baina laster, mikro- eta nano-sistema asko erabiliko dira osasuna, azpiegiturak eta ingurumena monitorizatzeko, gauzen Interneten eta defentsarako teknologian eta arlo horietan ohiko bateriak ez dira egokiak izango hainbat arrazoirengatik, hala nola:
  1. Miniaturizazioa areagotu ahala, baterien tamaina kritikoa izango delako.
  2. Sentsore-sareetan erabiliko diren mikro- eta nano-sistemen kopuruak eta dentsitateak oso handiak izango direlako, eta horiei bateriak aldatzen aritzea oso gogaikarria eta are ezinezkoa litzatekeelako.
  3. Mikro- eta nano-sistemek beharko duten potentzia txiki samarra izango delako, μW edo mW-etakoa.
Behar horiei erantzuteko, bateriarik gabeko irtenbide bat ingurumenetik energia biltzea da. Hori lortzeko, energia mekanikoa energia elektrikoa bihurtzen duten nanohari piezoelektrikoetan oinarrituriko nanosorgailuak erabil litezke. 


Nanosorgailu piezoelektrikoak ingurumenetik jasotzen duten energia zinetikoa, nanoegitura duen material piezoelektrikoa baliatuz, energia elektrikoa bihurtzen duten bilgailuak dira.

Energia mekanikoa gure ingurunean
Gure ingurunean jatorri askotako energia mekanikoa izaten da, hala nola haizearena, gorputzaren mugimenduena, muskuluen uzkurdurarena, soinuen eta ultrasoinuena, bibrazio mekanikoena, etab. 

Inguruneko energia mekanikoaren ezaugarriak

  1. Oso energia-kopuru txiki-txikiak izaten dira, ohiko sorgailu bati eragiteko ahulegiak.
  2. Seinaleak maiztasun-tarte zabal samarrekoak izan daitezke eta energia gehiena behe-maiztasunekoa izaten da. Hz-en eta kHz-en arteko maiztasunetan funtzionatzen duen teknika bat behar da. 
  3. Ingurunearen egoera era askotakoa izan daiteke.
Nanosorgailuek nola funtzionatzen duten

 Nanosorgailuak txip elektronikoak dira, zirkuitu integratu bat gainazal malgu batean grabatua dutenak
. Nano- aurrizkiak adierazten duenez, 10-9  m-ren eskalako teknologia erabiltzen da gailu hauek egiteko. 


Nanosorgailu baten barneko osagai nagusiak material zeramiko piezoelektrikozko nanohariak dira. Material piezoelektrikoek korronte elektriko bat sortzen dute makurtzen direnean edo presioa ezartzen zaienean. 

Nanohariak oso hari meheak izaten dira; giza ileek izaten duten lodieraren erdia izaten dute, 30-60 nanometro eta 1μm inguruko luzera. Haiek egiteko erabiltzen den materialaren arabera, eroaleak, erdieroaleak edo isolatzaileak izan daitezke. 

Horren eskala txikikoak izateagatik, ezaugarri bereziak dituzte. Izan ere, eskala txiki horietan Fisika kuantikoaren legeak agintzen dute. Esate baterako, eskala handiagoetan ez bezala, elektroi batek zeharka dezake isolatzaile bat, baina materian sartu gabe, eta eroale batean zehar doazen elektroiek, eroale arruntetan ez bezala, ez dute talkarik egiten atomoekin eta, beraz, ez dute energiarik galtzen, ez berorik sortzen. Metalezko nanozatikiek tamaina arrunteko metal bereko piezek baino urtze-puntu apalagoa dute, eta tamaina arruntean eroaleak direnak erdieroaleak dira nano tamainan. 

Efektu piezoelektrikoa aspaldidanik erabiltzen da energia mekanikoa biltzeko, baina oraintsu arte ez da nano eskalan erabili. Adibidez, hegal-habe baten, hau da, mutur bat landatua eta bestea bermatu gabea dituen habe baten konfigurazioa erabili izan da bibrazio-energia biltzeko.


Hegal-habea landaturiko muturrean eszitatzen da erresonantzian, bibrazio-iturri batez. Horrek korronte alternoa ekoizten du. Haatik, horrelako gailuez ez dira sistema praktikoak egin izan, zenbait arazo dituztelako: zeramikazko geruzaren neke mekanikoa, tamaina handiegia eta energia-dentsitate txikiegia. Arazo horiek saihesteko, nanoteknologiara jo da. 

Nanosorgailuek honako abantaila hauek dituzte:

  1. Efektu piezoelektriko handiagoa
  2. Propietate mekaniko hobeak
  3. Indar ahulekiko sentikortasun handiagoa
Nanohari piezoelektriko bat makurrarazten denean, potentzial bat sortzen da, kristal-sarea distortsionatzen delako. 

Material piezoelektriko interesgarrienetako bat zink oxidoa (ZnO) da. Material hori makurtzen denean, potentzial elektriko bat agertzen da bi muturren artean.

 
Berrikitan Koreako ikertzaile batzuek esan dute gai direla 250 V-eko tentsioa sortzeko plastikozko substratu mehe baten deformazio mekaniko txiki batez, eta horrekin 100 LED argi pitz daitezkeela. Diotenez, garapen horrek lortzen duen bihurketak aurrekoek baino 40 bider errendimendu handiagoa du.