Wednesday, May 20, 2015

Japonian liburutegi digitalek zailtasunak dituzte hazteko

Iturria: The Japan News

Liburu digitalen irakurketa gero eta hedatuagoa baldin badago ere, liburu digitalak mailegatzeko zerbitzua ez da arrakasta izaten ari. Zergatik ez ditu jende gehiagok erabiltzen erabilgarriak diruditen liburutegi digital horiek? Zein dira zerbitzu horiek gainditu beharreko erronkak, eta nola erabiliko dira etorkizunean? 

Liburutegi digitalek abantaila handiak dituzte bai erabiltzaileentzat eta baita liburutegientzat ere. Liburutegi bat bisitatzeko zailtasunak dituzten pertsonek, hala nola adinekoek eta oso lanpeturik dabiltzanek, mailega dezakete liburu bat noiznahi eta nonahi, erraz asko, beren ordenagailu pertsonala edo beste terminalen bat erabiliz. Liburu digitalak ez dira hondatzen, eta irakurleek haiek erabiltzeko aukera galtzen dute maileguaren epemuga betetzen denean, beraz, ez dago arriskurik itzulketa berandu egiteko. Liburu digitalek ez dute leku-arazorik ere sortzen, eta testuaren tamaina handitzeko eta txikiagotzeko edo testutik hizketarako bihurketa egin ahal izatea eta beste funtzio erabilgarri batzuk eskaintzen dituzte. Hala ere, 2014an 30 liburutegi digital bakarrik zeuden Japonian, hau da, herrialde hartako liburutegi guztietatik %1ek soilik zuten liburu digitalen zerbitzua.

Kopuru hori hain txikia izateko arrazoi nagusia da liburu digital gutxi samar daudela mailegatzeko. Gainera, eskuragarri dauden liburu gehienak duela urte batzuk argitaratuak dira. Merkatuan gaur egun 750.000 titulu inguru daude formatu digitalean baina liburutegietan mailagatzeko 10.000 baino gehixeago egongo dira. Horren arrazoia da liburu digitalak mailegatzea, copyright legearen arabera, transmisio publikoa dela, beraz, paperezko liburuen kasuan ez bezala, copyrightaren jabearen baimena behar dela liburu digitalak maileguan eskaintzeko. Horretaz aparte,  liburutegiak erosten duena ez da biltegiratu daitekeen liburu bat, liburu digital bat erabiltzeko eskubidea baizik. Gerta daiteke, beraz, noizbait etorkizunean liburua erabiltzerik ez izatea liburutegiak. Liburutegietan erabiltzeko liburu digitalak gehiago kostatzen dira
publiko zabalak ordaintzen duena baino eta baita paperezko bertsioak baino ere.  Eta sarri samar liburutegiei eskatzen zaie hainbat ale erosteko, titulu bera hainbat irakurlek irakur dezaketelako aldi berean, eta horrek kostu handia du.

Liburu digitalak liburutegiei saltzeko prezioen arauak finkatzeko daude oraindik. Horrek paperezko liburuen salmentetan izan lezakeen eragina dela eta, argitaletxeek eta idazleek askotan ukatu edo atzeratu egiten dute liburutegiei  copyrightaren baimena ematea.

Sunday, May 17, 2015

Hizkuntzaren prozesamenduaren aplikazioak mantentze- eta konpontze-lanetan


Mantentze-lanetan arrakasta izateak konponketak egiteko pieza kritikoak eskuratu ahal izatea, langileek ezagutza egokiak izatea, eskuliburuak eskuragarri izatea, aldez aurretik egindako lanaren esperientziaz baliatzea eta arloa ondo ezagutzen dutenei kontsultak egiteko aukera izatea
eskatzen du, besteak beste.

Mantentze-lan bakoitzean aukera bat baino gehiago egin beharra izaten da, hala nola konpondu ala ordezkatu edo konpontzeko era erabaki beharra.  Aukera horiek ordena daitezke konponketak eskatuko duen denboraren eta eragingo dituen kostuen arabera.

Ekipamenduen mantentze- eta konpontze-lanek hainbat datu egituratu eta egituratugabe sortzen dituzte. Datu egituratuak biltzeko eta erabiltzeko prozedura ondo finkatuak badaude, emaitzak hobetzen laguntzen dutenak. Hurrengo erronka datu egituratuei ez ezik egituratugabeei ere probetxua ateratzea da. Hori lortzea oso onuragarria izango litzateke, mantentze-lanetan prozesuen denbora laburtzeko, kalitateko datuak erabiltzeko eta lan jakin batean behar diren datuak lehenbailehen eskura izateko.

Gaur egun ingeniaritzako eta mantentze-lanetako organizazioek sistema onak dituzte datu egituratuak kudeatzeko. Badituzte piezen metadatuak CADeko fitxategiekin batera, piezak ezaugarriekin batera ikusteko fitxategiak, funtzionamendu eta konponketarako eskuliburuak, probak egiteko eta ikuskatzeko xehetasunak.

Datu egituratuak dauzkaten dokumentuak kudeatzeko sistemek ikusteko, markatzeko, editatzeko eta inprimatzeko tresnak dituzte. Ia hamarkada bat da sistema horietan testuak indexatzeko eta bilaketak egiteko softwarea txertaturik izaten dela, ingeniariek eta teknikariek hobeto lan egin dezaten.

Azken urteotan asko landu da hizkuntzaren prozesamendua eta esan daiteke dagoeneko seguruak direla jakintzan oinarrituriko sistemak sortzeko, arazo praktikoak konpontzen laguntzen dutenak.
 

Hizkuntzaren prozesamenduan oinarrituriko soluzioek hainbat ezaugarri izan behar dituzte, besteak beste, modularitatea, hedagarritasuna, eskalagarritasuna eta hainbat formatu dituzten datuak maneiatzeko gaitasuna.

Sistema horiek honako osagai hauek izaten dituzte:

  • Esaldien mugen detekzioa
  • Tokenizatzailea
  • Normalizatzailea
  • Kategoria gramatikalen etiketatzailea
  • Azaleko analizatzaile sintaktikoa
  • Entitateen erauzketa eta zenbait anotazio linguistiko
Eta  ekarpenak honako hauek:
  • Datu egituratuak eta egituratugabeak integratzeak abantaila asko ditu, besteak beste mantentze-prozesu egokiena aukeratu ahal izatea, kostuak txikiagotuz eta funtzionamendua lasterrago leheneratuz.
  • Funtsezko informazioa ematen du konponketen analitika eginez stockak murrizteko eta aldi berean funtzionamendua lasterrago lleheneratzeko. Lagundu egiten du ordezkatzea ala konpontzea erabakitzen. Aukerak hobeto baloratzea ahalbidetzen du.
  • Lagundu dezake datu-baseetako erregistro okerrak kentzen.
  • Mantentze-lan bakoitzetik ikasitakoa erraz parteka daiteke eta, beraz, mantentze- eta konpontze-prozesuak hobetu egiten dira.
  • Jakintza zabaltzea erraztu egiten du. Kanpora egiten diren kontsultak gutxitu daitezke.

Thursday, May 14, 2015

Beharrezkoak al dira liburutegiak?

Iturria: Forbes 

Liburutegiak mehatxupean daude leku guztietan.  Azken finean, argitaratu den edozein liburu edo artikulu irakurtzeko ez da behar-beharrezkoa liburutegiak erabiltzea. Baina ez dira liburutegiak bakarrik etorkizuna zalantzan dutenak.

Helbide-liburuak, bideo-kamerak, pertsona-bilagailuak, eskumuturreko erlojuak, mapak, liburuak, joko elektroniko eramangarriak, linternak, etxeko telefonoak, diktafonoak, kutxa erregistratzaileak, walkmanak, dietarioak, iratzargailuak, erantzungailu automatikoak, orrialde horiak, txanpon-zorroak, giltzak, esaldi-liburuak, transistore-irratiak, PDAk, autoetako GPSak, urrutiko aginteak, bidaia- eta aseguru-artekariak, airelineen ticketak emateko postuak, egunkari eta aldizkariak, sakelako kalkulagailuak, eta abar ere egoera berean daude. Eta ez produktuak bakarrik, merkataritzaren sektore asko daude mehatxupean. Banku fisikoak beren sukurtsal, leihatilako enplegatu eta txekeekin eraldatzen ari dira, Internet bidezko zerbitzuen, mugikorren bidezko ordainketen eta txanpon-zorro digitalen mesedetan.

Taxiak ere ez daude seguru Uber eta Lyft agertu direnez geroztik. Bideoak alokatzeko dendak ixten ari dira Netflix eta Amazon bezalako streaming-zerbitzuen eraginez. Telebista-kateak ere antzera dabiltza. Arropa-denda klasikoak ere pikutara doaz, Zara eta H&Mren lehiakide ezin direlako izan, liburu-dendak gainbehera doaz, Amazonek bultzaturik. Encyclopedia Britannicaren 2010eko argitaraldiak 40.000 artikulu eta 100 editore izan zituen eta hizkuntza bakarrean dago, Wikipediak, aldiz, 35 milioi artikulu ditu, etengabe eguneratzen dituztenak 69.000 editorek 288 hizkuntzatan. 


Hori guztia ikusita zer esan daiteke liburutegien etorkizunaz? Ez dago arrazoirik esateko liburutegiei ez zaiela ezer gertatuko. Gutxienez aldaketak izan beharko dituztela esan daiteke. Zenbait hamarkadatan zehar, libururutegiek ahalegin handiak egin dituzte ordenagailuen arora moldatzeko, zerbitzuak informatizatuz eta teknologia berriak garatuz.

Ordenagailuen aroa ez da informatizazioaren aroa bakarrik, informatizazioak kudeaketa planteatzeko moduan eskatzen duen aldaketarena ere bada. Horren ondorio nagusia, berriz, merkatuan boterea saltzailearengandik eroslearengana igarotzea da. Bezeroak du gaur egun zartaginaren kirtena. Bezeroak aukerak ditu eta informazio ona ere bai, aukera horietaz. Bezeroak eta erabiltzaileak gustura ez dauden lekutik beste leku batera alde egiten dute. Horregatik, gaur egun arrakasta izateko bezeroen nahiak eta beharrak ulertzea eta haiek asebetetzen ahalegintzea ezinbestekoa da.

Orain arte izan ditugun burokrazia piramidalek, beren organigramekin, txostenekin, plangintzekin, eta abarrekin ez dute horretarako balio. Merkatu berriari erantzuteko sortu den ekonomiak beste oinarri batzuk ditu: beren buruak antolatzen dituzten taldeak, bezeroei zuzenean balioa ematen dietenak eta bezeroengandik etengabe iritziak jasotzen dituztenak. Kudeatzailearen eginkizuna ez da jadanik kontrolatzailearena, entrenatzailearena, gidariarena baizik. Taldeak berak bezeroarekiko zuzeneko harremana du eta garbi ikus dezake, egiten ari denak bezeroa asebetetzen duen. Bezeroa bihurtzen da organizazioaren unibertsoaren erdigunea. Burokrazian kudeaketaren ideologia goitik beherakoa da. Lider handiek lider txikiak izendatzen dituzte. Pertsonak lehian aritzen dira igo nahian. Ordainsaria mailaren araberakoa da. Atazak esleitu egiten dira. Kudeatzaileek errendimendua ebaluatzen dute. Arauek irizpideei mugak ezartzen dizkiete. Eraginkortasuna, aurresankortasuna eta jendeari zer egin behar duen esatea dira balioak.

Ekonomia berrian gauzak alderantziz doaz.  Kudeaketaren ideologia horizontala da. Organizazioaren helburu nagusia erabiltzailea edo bezeroa asebetetzea da. Balioak ahalbidetzea, autoantolaketa eta erabiltzaileari edo bezeroari balioa gehitzeko etengabeko hobekuntza dira.

Bi ideologia horiek ekonomia tradizionalaren ideologia bertikala eta ekonomia berriaren ideologia horizontala bateratu ezinezkoak dira. Dinamika guztiz desberdinak dituzte. Autoantolatzen diren talde zaluak burokrazia hierarkiko batean txertatzen ahaleginduz gero, tirabirak sortzen dira etengabe. Ezinezkoa gertatzen da. Etorkizunera begira diharduten enpresek, hala nola Applek, Amazonek edo Zarak, kudeaketako ideologia bertikalari heldu diote. Organizazioentzat aukera hori egitea hil edo bizikoa da.

Liburutegiek hiru erabaki oker har ditzakete egoera horren aurrean:

  1. Lehendik dituzten zerbitzuak informatizatzea baizik ez egitea. Teknologia berria funtzionamendu zaharrari aplikatzea ohiko okerra izaten da. Horren ordez egin behar dena da teknologia berriarekin zer zerbitzu berri eman litezkeen eta zer zerbitzu zahar baztertu behar diren pentsatzea. 
  2. Ordenagailuak kostuak murrizteko bakarrik aplikatzea. Esperientziak erakusten du informatizazioak besterik gabe ez dituela kostuak murrizten. Lana birdiseinatu ezean ez da helburu hori lortzen.
  3. Telefono aurreratuetarako aplikazioak garatzea, pentsatu gabe erabiltzaileei zer ahalbidetuko dieten egitea eta haiek horrelako ezer nahi duten jakin gabe. 
Liburutegiek planteatu beharreko bost galdera:
  1. Nola asebete ditzakegu gure erabiltzaileak eta bezeroak?
    Ez du erantzun erraza galdera honek. Liburutegietako enplegatuek egin ditzakete ekarpenik onenak. Hori, ordea, bateraezina da egitura burokratikoak mantentzearekin. 
  2. Nola kudea daiteke liburutegia, etengabeko berrikuntza izateko?
    Horretarako kudeatzailearen eginkizunak kontrolatzailearena izatetik bideratzailearena izatera igaro beharko luke, burokrazia baztertu eta koordinazioa bultzatu beharko litzateke, efizientziaren ordez etengabeko hobekuntza bilatu beharko litzateke eta komunikazioak ez luke goitik beherako agindu eta kontrol bidezkoa izan beharko,  elkarrizketa horizontalen bidezkoa baizik. 
  3. Zerk eragin dezake gauzak lasterragoak, merkeagoak, mugikortasunari egokituagoak, errazagoak eta pertsonalizatuagoak izan daitezen erabiltzaileentzat?
  4. Zer behar ase ditzake liburutegiak erabiltzaileei oraindik burutik pasatu ere ez zaizkienak?
    Kontua ez da erabiltzaileei galdetzea ea zer nahi duten; ez baitakite. Berrikuntzak ez dira sortzen erabiltzaileek eskatzen dituztelako. Inork ez zituen Internet, telefono aurreratuak edo 3D inprimagailuak eskatzen. Ez dira horregatik asmatu. Erabiltzaileei haiek erabiltzeko gogoa sortzen zaie ikusten dituztenean. Beste kontu bat da berrikuntzez erabiltzaileek dituzten iritziak jarraitzea garrantzitsua dela.
  5. Liburutegiak dagoeneko egiten ari diren gauzetatik zein dira erabiltzaileei gustatzen zaizkienak? Nola egin ditzakete liburutegiek horrelako gauza gehiago, lasterrago, erabilgarriago, pertsonalizatuagoak? Eta nola bazter ditzakete liburutegiek erabiltzaileentzat baliagarriak ez diren edo gogaikarriak gertatzen zaizkien gauzak?

Friday, May 8, 2015

Handbook of Terminology argitaratu da

2015eko martxoan argitaratu zuen Handbook of Terminology John Benjamins Publishing Co. argitaletxeak. Liburuki honen ondoren beste lau dira argitaratzekoak, bigarrena aurtengo udazkenean. Lehen liburuki honek 25 artikulu dauzka, terminologiari buruzko oinarrizko gaiez, 558 orrialdetan banatuak. Horien artean Loïc Depecker-en "How to build terminology science?" edo terminologia arloko gai konkretuagozko beste batzuk, hala nola Klaus-Dirk Schmitz-en "Terminology and localization".

Eskuliburu hau interesgarria gertatuko zaie terminologian sakondu nahi dutenei eta merkatuan agertzen ari diren azken garapenen berri izan nahi dutenei.




Janine Pimentelen "Using frame semantics to build a bilingual lexical resource on legal terminology" artikuluak erakusten du nola laguntzen duen marko-semantikak hizkuntza desberdinetan egiten diren definizio desberdinen arteko diferentziak gainditzen, esate baterako, sarri zuzenbide arloan gertatzen diren desberdintasunak tratatzen.
Marko-semantikaren antolaketa-unitateak marko semantikoak dira. Marko semantiko bat zerbaiten bereizgarriak, atributuak, funtzioak eta harekin gehienetan zerikusia duten beste gauza batzuekiko interakzio karakteristikoak zehazten dituen egitate-multzoa da. Beste era batera esanda, marko semantiko bat elkarrekin erlazionaturiko kontzeptuen egitura koherentea da, kontzeptu haietako edozeinen ezagutza osoa izatekotan, beste guztiak ezagutzea beharrezkoa egiten duena. Markoak behin eta berriz izaten diren esperientzietan oinarritzen dira. Horrela, transakzio komertzialaren markoa behin eta berriz izandako transakzio komertzialen esperientzietan oinarritzen da. Oinarrizko ideia da, ezin dela ulertu hitz baten esanahia, hitz horrekin erlazioa duen funtsezko ezagutza osoa izan gabe. Adibidez, ez dezakegu uler "saldu" hitzaren esanahia, ez badakigu guztia transferentzia komertzialaren egoeraz, eta horrek, besteak beste, behar ditu saltzailea, eroslea, ondasunak, dirua, diruaren eta ondasunen arteko erlazioa, saltzailearen, ondasunen eta diruaren arteko erlazioak, eroslearen, ondasunen eta diruaren arteko erlazioa, etab.
Beraz, hitz batek aktibatu egiten du edo gogora ekartzen du kontzeptu jakin batekin erlazionaturiko ezagutza semantikoaren markoa.

Alan Melby-ren artikulua TBX formatuaz eta horren hainbat dialektoez da. TBX (TermBase eXchange) ISO estandarra da, XML lengoaian oinarritua, terminologien datu-baseen arteko trukeetarako. Artikuluan zehatz-mehatz azaltzen ditu Alan Melbyk TBX eta TBXren dialektoen oinarrian dauden kontzeptuak, eta informazio eta proposamen interesgarri asko eskaintzen ditu, TBX etiketak erabiltzeko zenbait egoera berezitan.
Kara Warburton-ek bere "Managing terminology in commercial environments" artikuluan enpresetan terminologia-lanak izaten dituen alderdi asko aztertzen ditu.

Aipaturiko artikulu horiek eskuliburuan daduden artikuluen adibide batzuk dira. Artikulu guztiak ez dira teoriko hutsak, batzuek kasu praktikoak aztertzen dituzte.


Fitxa bibliografikoa:

Hendrik J. Kockaert, Frieda Steurs (March 2015): Handbook of Terminology.John Benjamins Publishing Co. Amsterdam / Philadelphia. 539 orr., ISBN 9789027257772, 105,00 Euro.

Thursday, March 26, 2015

BBCk Bilbon probatu zituen itzulpen-aplikazioak

Iturria: BBC

BBCko kazetari batek itzulpen-aplikazio batzuk hartu eta Bilbora jo zuen haiek probatzera.

Probak era honetakoak izan ziren:

  • Guggenheim museora joan eta jakitea zein den asegururik altuena duen artelana
  • Moiuako metro geltokian norbaiti galdetzea zein den biderik egokiena Plaza Barrira joateko
  • Plaza Barrian bere lehen musuaren istorioa kontatuko zion norbait bilatzea
  • Gili-Gili arropa-denda bilatu eta barruko norbaiti eskatzea berarekin eta han saltzen den zerbaitekin selfie bat egiteko.
  • Taxi bat hartu, Concha Kafetegira joateko, eta, hara iritsitakoan, galdetzea zein den gehiena saltzen duten pintxoa
  • Zezenketa-museora joan eta hango langileei galdetzea zenbat pertsona har dezakeen zezen-plazak, betetzen denean, eta noiz eraitsi zen lehengoa
  • Postal bat eta euro bateko zigilua erosi eta Teknologia sailekoei bidaltzea
Google Translate ez dagoenez ahozko euskararako prestatua, kazetariak ingelesetik espainierarako itzulpena aukeratu zuela dio.

Baldintzak ia ezin hobeak izan ziren arren, hau da, lokalen barruan ez egon arren hondoko zaratarik eta proban parte hartzeko prest agertu zirenek denbora errealeko itzulpen-aplikazioak ezagutzen bazituzten ere, hasieran zailtasunak izan zituen esaldi aski sinpleak maneiatzeko.
Hainbat arazo azaldu ziren proba horietan. Kazetariak dio aplikazio horiek berde samar daudela oraindik. Joseba Abaitua Deustuko Unibertsitateko irakasleak esan zioen hizketa ezagutzeko teknologiak dituen mugak ikusten direla hor. Aurrez aurre duzun norbaitekin telefono baten bidez itzulpenak eginez elkarrizketan jardutea beti izango dela trakets samarra, baina aplikazioak gero eta hobeto funtzionatuko dutela jendeak erabili ahala.
 
Kontuan izan behar da makina bati hitz egiten zaiola. Esaldiak laburrak eta garbi esanak baldin badira sistemak ondo funtzionatuko du baina hizketa zaindugabea eginez gero huts egingo du. Sistema horiek asko hobetu beharra dute oraindik azentu eta hitz egiteko modu desberdinak ezagutzeko.

Aplikazio guztiak ez dira kalitate berekoak ere.

Wednesday, March 25, 2015

Stepcraft 2: Edonorentzako mahaigaineko CNC/3D inprimagailu unibertsala

Stepcraft 2 mahaigaineko CNC makina bat da, hainbat lan egiteko gai dena: fresatu, taillatu, grabatu, 3Dn inprimatu, binilozko orriak ebaki, etab. Lant ditzake zuretik hasi eta metaletaraino.

Bost tamainatakoak izango dira Stepcraft 2ren bertsioak: 210x210 mm-tik 840x600 mm-ra bitartekoak.
2015eko ekainean hasiko dira makinak entregatzen.

Egin nahi diren piezen diseinua norberak egin dezake, eskanea daiteke edo Internetetik jaitsi. Makina bateragarria da hainbat etxek egiten dituen erremintekin (Proxxon, Dremel) edo Stepcraft HF 500W buruarekin, lan gogorragoak egin nahi badira, aluminioa, letoia, karbono-zuntza edo grafitoa mekanizatuz.  Honek 3.000 eta 20.000 bira/min arteko abiaduretan lan egin dezake.

Erreminta horiekin eta Vectric Cut 3D softwarearekin 3Dko grabatuak egiten dira.

Aldi berean fresatzeko makina eta 3D inprimagailua da.




Stepcraft 2 makinak kit batean entregatuko dituzte, 4-5 ordutan norberak muntatzeko moduan, nola eta ez den muntaturik bidaltzeko eskatzen. Azken aukera honek kostu gehigarri bat du muntatze-lanagatik eta garraioa garestiagoa izateagatik.

Hainbat softwarerekin da bateragarria: Sketchup, Corel Draw, Adobe Illustrator, Inkscape, AutoCAD, Solidworks eta beste askorekin.

Tuesday, March 24, 2015

Testu-meatzarita medikuntzaren historia aztertzeko

Iturria: Digital History Seminar

Manchester-eko Unibertsitateko Informatika Eskolako irakasle eta Testu Meatzaritzarako Erresuma Batuko Zentru Nazionaleko zuzendari den Sophia Ananiadou andreak egin duen doktore-tesiaren izenburua hauxe da: Medikuntzaren  historiaren azterketa testu-meatzaritzaren bitartez. Ananiadou andreak tesi horretan frogatu du testu-meatzaritzako tresna berritzaileak baliagarriak direla artxibo historikoetatik informazioa automatikoki erauzteko. Bi artxibo historiko arakatu ditu:  British Medical Journal (BMJ) (1840tik – orain arte) eta Londresen eskualdeko Medical Officer of Health (MOH) erakundearen txostenak (1848-1972). National Centre for Text Mining (NaCTeM) ikerketa-zentroaren testu-meatzaritzako tresnek, terminoak, entitateak eta gertakariak  erauziz, artxibo historiko horiek automatikoki metadatu semantikoz aberastu ditu. Bilaketa semantikoko sistemaren garapena biriketako gaixotasunek 1840z geroztik izan duten bilakaera ikertzeko prestatu du bereziki. 

Aurkezpena helbide honetan jarrai daiteke: http://youtu.be/tadFqCQXD-Q 


Hauek dira tesiaren aurkezpeneko diapositibak: