Saturday, June 25, 2016

Zenbateraino da onuragarria papera birziklatzea?

Iturri nagusia: The University of British Columbia

Galdera horri erantzuten saiatu dira Kanadako Columbia Britainiarreko Unibertsitateko Basogintza Saileko Gary Bull eta John Worral doktoreak, ikerlan baten bitartez. Haiek eskainitako informazioa dakarkit hona, batez ere hondakinak eliminatzeko eztabaidetan erabili behar diren arrazoibideen adibide gisa.

Galdera horri erantzuteko zehaztu behar da beste zerekin konparatzen dugun. Aukera bakarrak ez dira birziklatzea ala zabortegira botatzea. Horietaz gain, zabortegira eramatea metanoa eskuratuz, erraustea eta kogenerazioa dira beste aukera batzuk. Zabortegietan lorturiko metanoa energia-iturri gisa erabil daiteke, aldi berean CO2ak baino 23 bider berotegi-efektu handiagoa duen gas hori atmosferara isurtzea eragotziz. Erraustea, hau da tenperatura handian erretzea, elektrizitatea sortuz, nahiko arrunta bihurtzen ari da, lurraldea erabiltzeko lehia eta zabortegiek ingurumenean duten inpaktuaren kezka handitu ahala. Kogenerazioan papera erre daiteke, elektrizitatea eta bero erabilgarria lortzeko. Papera birziklatzen bada, berriz, basoak soiltzea gutxitzen da edo papergintzan erabiliko ez den egurra energia lortzeko erabil daiteke, basoa ustiatuz, noski. Metodo horiek konbinaturik ere erabil daitezke.

Konparazio egokiak egiteko, beharrezkoa da ingurumen-inpaktuaren adierazle batzuk zehaztea eta erabiltzea.

Faktoreak banan bana aztertzea komeni da.


Energiaren ikuspegia

Birziklatzearen eraginkortasuna neurtzeko irizpide garrrantzitsuenetako bat energiaren kontsumoa gutxitzeko gaitasuna da, bai hondakinen garraio-kostuak mugatzearen aldetik eta bai aldez aurretik prozesaturiko lehengaia erabiltzearen aldetik,
produktu bukatua lortzeko. Alabaina, irizpide hori ez da nahikoa.

Zaborrak kudeatzeko hainbat sistema daude, energia ekoizteko gai direnak.   Esate baterako, elektrizitatea ekoizten duten erraustegiak. Europako hainbat herrialdetan zabaldurik dauden instalazio horiek zaborrak erretzeak sortzen duen beroa ura lurruntzeko eta lurrun horrekin turbinei eraginez elektrizitatea ekoizteko erabiltzen dute. Zentral horiek erregai fosilak erretzen dituzten zentral termikoek baino berotegi-efektuko gas gutxiago eta errauts arin gutxiago isurtzen dituzte, eta, partez, berriztagarriak diren erregaiak erabiltzen dituzte (hala nola papera). Energia-balantzearen ikuspegitik, ordea, oso eskasak dira, errausketa bidez berreskuratzen den energia paper berria ekoizteko behar dena baino hamar bider txikiagoa baita. Energia ekoizteko plantak baino gehiago zaborrak eliminatzekoak dira, eta energia elektrikoa ekoiztea bigarren mailakoa da. Ikatza erretzen duen zentral termiko batek erregaian dagoen energiaren % 35 aprobetxatzen du, gasa erretzen duen batek % 45 eta erraustegi batek % 25 bakarrik. Errendimendu hori hobetzekotan erre beharreko zaborrak sailkatu egin beharko lirateke eta bakoitzarentzako errauskailu berezi bat erabili, baina hori konplikatuegia litzateke.


Garraioa eta energia

Paper-hondakinak zabortegira, errauskailura nahiz birziklatzera eraman behar izan, garraioa ezinbestekoa da. Garraioaren kostua txikia da prozesatzearenaren aldean, metodoa gorabehera.


Metano-isurketak eta energia


Zabortegietako baldintza anaerobikoetan, hau da, oxigenorik gabekoetan, mikroorganismoek zaborrak deskonposatzen dituzte eta zabortegi-gasa sortzen dute. Zabortegi-gasa batez ere metanoaren eta karbono dioxidoaren nahastea da, hidrogeno pixka batekin eta batzuetan hidrogeno sulfuro zertxobaitekin.

Zabortegi-gasa biltzeko, zabortegiak lur geruza batez estalia egon behar du, eta putzu batzuk, hustubide bat eta haizagailu bat
izan behar ditu. Sistema horrek gasa tratamendu-instalazio batera eramaten du eta gero elektrizitatea edo beroa (berotegietarako adibidez) ekoizteko erabiltzen da. Deskonposatzen dena papera denean, tona bat paperek 90.000 kg metano sortzen ditu.

Birziklatzearen mugak


Erabilitako paper birziklatua birzikla daiteke berriz, baina ziklo hori ezin da nahi adina bider errepikatu, zuntzak moztuz joaten direlako. Gehienez ere zazpi bider birzikla daiteke papera. Muga hori iristen denean, ezin da gehiago birziklatu, eta geratzen diren aukerak zabortegira eramatea edo erraustea dira. Erretzea aukeratuz gero, lekurik egokiena paper-fabrika da, instalazio egokia baldin badu, han energia eta beroa behar direlako.

Ondorioak energiaren ikuspegitik


Energiaren ikuspegitik, paper hondakinak kudeatzeko sistemarik onena birziklatzea da, hurrengo onena kogeneraziorako erretzea, gehiago birzikla ez daitekeenean, eta kontserbatzen den egurra biomasazko kogeneraziorako erabiltzea. Azken aukera gehigarri hori erabiliko ez balitz ere, birziklatzea eta ondoren paper-hondakinak kogenerazioan erabiltzea da, energiaren ikuspegitik, egokiena. Txarrena, noski, zabortegira botatzea da. Hori bai, birziklatzeak gaikako bilketa eskatzen du.


Ingurumen-inpaktuaren faktore bakarra ez den arren, energia da, jarduera batek ingurumena asaldatzearen aldetik, faktore nagusia. Beraz, papera birziklatzeak abantaila handia du beste soluzioen aldean.

Berotegi-efektuko gasen ikuspegia
Klima-aldaketaren mehatxua oso kezkagarria da, eta fenomeno horren eragilerik garrantzitsuenak paperaren bizi-zikloan berotegi-efektuko gasak dira, batez ere karbono dioxidoa (CO2) eta metanoa (CH4).

Papera egiteko gehienetan erabiltzen den lehengaia basotik ateratzen den egurra da. Beraz, inportantea da aztertzea zer gertatzen den karbonoarekin basoetan. Beste alde batetik, paperaren ekoizpenean sortzen den karbono dioxido gehiena prozesuan behar den energia, batez ere energia elektrikoa,
lortzekoan sortzen da.  Paper-fabrikek makineria mugitzeko eta zelulosa nahiz papera lehortzeko behar den beroa lortzeko erabiltzen dute energia elektrikoa. 

Paper-industrien europar konfederazioak dioenez, pasta eta papera ekoizten duen industriak erabiltzen dituen energia primarioak honela banatzen dira:


Energia horiek erabiltzen direnean papera ekoizteko, isurtzen den berotegi-gasen kopurua desberdina da energia-iturrien arabera. Ikatza erabiltzen denean 97 kg CO2 isurtzen dira gigajouleko (Gj), petrolioarekin 83 kg/Gj eta gas naturalarekin 67 kg/Gj. Orotara, ekoizten den tona papereko 800-900 kg CO2 isur daitezke.

Berotegi-gasen isurketak murrizteko bideak

Papera birziklatzen bada, karbono dioxido gutxiago isurtzen da, 400-500 kg, ekoitzitako tona papereko. Birziklatu ordez zabortegira eramaten bada, paperak 90 kg metano isurtzen ditu deskonposatzen denean. Hori zuzenean atmosferara askatzen bada, eragiten duen berotegi efektua 1.900 kg
CO2k eragingo luketenaren parekoa da. Zabortegian sortzen den metanoa askatu ordez jasotzen bada ere, gutxienez %9 inguru atmosferara joaten da. Zabortegian deskonposatzen ari den paperak behinola atmosferan zegoen CO2aren parte bat "bahituta" dauka, beraz, neurri batean atmosferari lagundu egiten dio gas horren edukia ez handitzen.

Metanoa erre egiten da, energia elektrikoa edo beroa sortzeko, karbono dioxidoa isuriz noski, baina erregai fosilak errez sortzea baino hobea da hori, basoak atmosferako karbono-zikloan jasotakoa delako.
Zabortegiko metanoa jasoz lortzen den b
erotegi-gasen murrizketa
handixeagoa da birziklatuz lortzen dena baino. Sei birziklatze-aldi behar dira birziklatuz, metanoa jasoz adinako murrizketa lortzeko. Birziklatu ezean, zabortegiko metanoa jasotzea da soluziorik onena.
Hobea da birziklatzea eta kogenerazioa konbinatzea eta egur-hondakinak ere kogenerazioan erabiltzea, baina kogenerazioan sortzen den bero guztia aprobetxatzeko gaitasuna izanez gero bakarrik, zeren bestela bero-energiaren soberakina galdu egiten da eta poluzio termikoa eragiten da alferrik.


Hoberena, berriz, da ahalik eta birziklatze-aldi gehienak egitea, horrekin kontserbatzen den egurra energia lortzeko erabiltzea, eta zuntza, papera egiteko gehiegi hondatzen denean, energia lortzeko erabiltzea.
Ondorioak
Energia-kontsumoa eta berotegi-gasen isurketa dira kontuan izan beharreko faktore nagusiak, nahiz eta beste faktore batzuk ere badauden, hala nola: poluzio termikoa, zatikien isurketa, hondakin kimikoak, inguruko biztanleriari eragiten zaizkion arazoak eta beste zenbait.

Bi faktore nagusi horiek elkarren kontrakoak dira: energiak ekoizpena ahalbidetzen du eta berotegi-gasek kutsadura eragiten dute. Papergintzan, birziklatzeak energia aurreztea dakar eta berotegi-gasen isurketa murriztea, baina ez beti.

Birziklatzea soilik baino askoz onuragarriagoa da birziklatzea
konbinatzea hondakinak kudeatzeko beste aukera batzuekin. Kontua da paper-zuntzetik ahalik eta onura gehiena ateratzea, produktuaren bizi-zikloaren garai egokian kudeatzeko aukera hoberena erabiliz. Oro har birziklatzeari garrantzi handia ematea egokiena da, onurarik gehiena ateratzeko, baina zuntza asko andeatzen denean, benetako hondakina bihurtzeraino, beste aukerak ere kontuan izan behar dira. Bitartean, papera ez da benetako hondakina, aprobetxatu beharreko baliabidea baizik.

Saturday, June 4, 2016

Nolakoak izango dira etorkizuneko lanpostuak?

Hasi gara gidaririk gabeko autoak ikusten. Egunen batean kamioi-gidariak lanik gabe geratuko ote dira? Galde-erantzunak trebeki erantzuten dituzten ordenagailuek ordezkatuko ote dituzte bezeroen kontsultak erantzuten jarduten duten zerbitzuetako langileak? Biltegizainik gabeko biltegi automatizatuak ote datoz?

Industria-iraultzaren hasieran ere antzeko kezkak zituzten. Beldur ziren lurrun-makinek gizakiei lana kenduko ote zieten. Gerora ikusi da ez zela hori gertatu. Hala ere, horrek ez du esan nahi goiko galdera horiek zentzurik ez dutenik gaur egun. Izan ere, makinek badituzte trebetasun batzuk, orain arte gizakiak bakarrik zituenak: ulertzeko, hitz egiteko, entzuteko, ikusteko, idazteko eta are ikasteko gai dira. Beraz ez litzateke hain harritzekoa lanpostu batzuetan robotek gizakiak ordezkatzea. Eta, horren ondorioak txarrak ala onak izango dira? Beti bezala denetik izango da.

Lan gogor asko makinek egingo dituzte, produktuak ekoizteko kostua txikiagoa izango da etta hori ez da txarra izango, baina erronka galantak ere badatoz. Handienetako bat, zalantzarik gabe, gizarte-desberdintasunak handitzeko joera. Oraintsu arte bizi izan dugun gizartean, ikasketak, trebakuntza maila, jakintza berritzeko ahalegina, hizkuntzak jakitea, teknologiak menderatzea, etab. abantailak ziren baina eragiten ziztuzten desberdintasunak erdiko klasekoen artekoak ziren. Guztiek zituzten lan-kontratu iraunkorrak eta lanaldi osokoak. Automatizazioa eta digitalizazioa zabaldu ahala, ordea, aipaturiko abantaila horiek dituztenek errazago mantentzen dute bizimaila besteek baino. Gainera bizimaila ez mantentzeak, kasu askotan, familia barruko arazoak, osasuna galtzea, bazterketa, etxegabetzea eta hainbat kalte eragiten ditu.


Oraingo martxan gure ekonomian gero eta pisu handiagoa izango du teknologiak eta txikiagoa eskulanak. Ezinbestekoa izango da gero eta jende gehiagok diru-sarrerak bermatzeko errenta jasotzea. Gazteek garbi izan behar dute ikasketetan saiatzea ez dela gustu kontua eta ez dela inoiz amaitzen. Ikastetxeek, berriz, ez dituzte prestatu beharko
gehiago ikasleak  izango ez diren lanbideetarako.

Mundu berri hori dakarkiten teknologiak honako hauek dira oraintxe bertan:

Robotak

Hainbat arlotan ari dira sartzen: produkzio industrialean, medikuntzan, biltegietan, etab.


Tren-gurpilak muntatzen dituen robot bat.


 Ebakuntzetan erabiltzen den DaVinci robota.


Robotak biltegi batean

Algoritmo informatizatuak

Lehen gizakiek egiten zituzten eragiketa batzuk gaur egun ordenagailuek egiten dituzte automatikoki. Esate baterako burtsako artekariek eskuz egiten zituzten salerosketak orain ordenagailuek egiten dituzte, iristen zaizkien merkatuko datuen arabera. Eginkizun horiek algoritmo bidez gauzatzen dira.


Beste adibide bat sistema dinamikoen monitorizazioarena da. Hegazkinen eta aerosorgailuen hegoetan, makinen motorretan, etab. sortzen diren bibrazioak sentsore bidez jasotzen dira, algoritmo batek aztertzen ditu eta sistema mekanikoak mantentze-lanik behar duen erabakitzen du.


Adimen artifiziala


Giza portaera kopiatzeko gai diren programa informatikoak dira hauek. Hainbat dira aplikazioak: gidaririk gabeko ibilgailuak, diagnostiko medikoak, Interneteko bilatzaileak, hizketaren interpretazioa, spam-irazkiak, etab.

Errealitate areagotua
Kamera baten bitartez ikusten den zerbaiten irudiari, teknologia bidez, informazio digitala gainjartzen zaio, errealitateaz dugun hautematea hobetzeko. Ondoko bideoan ikus daiteke nola laguntzen dion errealitate areagotuak mekanikari bati auto bat konpontzen.


Osasunaren monitorizazioa 

Badira sentsore batzuk bizi-konstanteak jasotzen dituztenak eta medikuei bidaltzen dizkietenak. Esate baterako, bihotzeko gaixotasunak dituzten pazienteen presio arteriala, odolaren oxigenazio maila eta bihotz-taupaden maiztasuna jasotzen duten monitoreek medikuei bidaltzen dizkiete datu horiek,  tratamendua egokitu dezaten informazioa iritsi ahala.


Makinen arteko komunikazioa

Hiru osagai mota erabiltzen dira makinen arteko komunikazioan: sistema bateko parametroak jasotzen edo neurtzen dituzten sentsoreak, komunikazio sareak, batez ere Internet, datuak transmititzeko, eta ordenagailuak, software egokiarekin informazio hori prozesatu eta sistemetan giza partehartzerik gabe zerbait egiteko.

Esate baterako, elektrizitate-, gas- eta ur-konpainiek makinen arteko komunikazioa erabiltzen dute, beren instalazioetan dituzten sentsoreek emariaz, presioaz, tenperaturaz, korronte-intentsitateaz, etab. biltzen duten informazioa, kablerik gabeko komunikazioak erabiliz, ordenagailu batera informazioa bidali eta, hark informazio hori prozesatu ostean, instalazioetako parametroak doitzeko.

Beste hainbat jardueratan ere erabiltzen da makinen arteko komunikazioa: trafikoaren kontrolean, telemedikuntzan, biltegietako izakinen kontrolean, ibilgailu-floten kontrolean, etab.


3D inprimaketa

Materiala geruzaz geruza gainjarriz hiru dimentsioko objektuak ekoiztean datza 3D inprimaketa edo gehikuntzazko fabrikazioa esaten zaiona.
Prozesuaren abiapuntua ekoitzi nahi den objektuaren eredu digital bat egitea da. Horren ondoren, eredu digital hori software batek  geruza mehez osaturiko multzo bihurtzen du, eta 3D inprimagailu batentzako aginduak prestatzen ditu.

 

Zer eragin izango du horrek guztiak enpleguan?
Teknologia produktibitatea handitzen ari da, eta horrekin ekonomia hazten baina jende asko ez da ari hobekuntzarik izaten hazkunde horrekin, eta gizartean desberdintasunak handitzen ari dira. Teknologiaren erruz ari ote da gertatzen hori guztia? Ekonomian beste faktore askok dute eragina, hala nola globalizazioak eta krisialdi finantzarioak baina badirudi ukaezina dela teknologia berrien eragina ere. Badirudi behe mailako lanpostu gehiago galtzen direla sortzen diren goimailakoak baino.

Friday, May 27, 2016

Webaren asmatzailearen iritzia liburu digitalen etorkizunaz

Iturria: BookBusiness
Sir Tim Berners-Lee-k World Wide Weba asmatu zuen 1989an, Interneteko edukiak eskuragarri jartzeko helburuarekin. Orain, 2016 IDPF DigiCon @ BEA konferentzian antzeko planteamendua egin du, liburu digitalaren etorkizunaz. Hark uste du argitaletxeek erabil ditzaketela amaraunaren estandar irekiak, liburu digitalen edukien arteko estekak sortzeko eta ebookak partekatzeko, hainbat tresna eta pantailaren bidez. HTML 5 estandar irekia erabiliz, ebookek konta ezin ahala forma izan ditzakete. Irudimena beste mugarik ez dute izango, zioen Berners-Leek. EPUB 3 estandarra webeko estandar irekietara gehiago hurbiltzen den neurrian, dauzkaten gailuak baino haratago joango dira ebookak.
Berners-Lee 2016 IDPF DigiCon @ BEA konferentzian

Ebooken eta webaren munduak batzea orain arte sektorean uste izan den baino lasterrago gerta liteke, balitekeelako World Wide Web Consortium (W3C) eta International Digital Publishing Forum (IDPF) erakundeak batzea. Berners-Leek, W3Cren zuzendariak, eta Bill McCoyk, IDPFren zuzendari exekutiboak, partaidetza posible horren berri eman zuten, bilkuraren bukaeran. Esan zutenez, oraindik ez dute batzea hitzartu baina hizketan ari dira.
 

Ebookak eta webeko estandarrak konbinatzeak ekarriko duenaren ideia bat emateko, Berners-Leek esan zuen etorkizuneko ebookak honelakoak izango direla:
  1. Iraunkorrak. Bi munduak batzearekin, tresna eta formatuak aldatu arren, ebookak ez lirateke desagertuko.
  2. Bateragarriak. Edukiak HTML 5 lengoaian idatzita egongo liratekeenez, plataforma batetik bestera arazorik gabe eraman ahal izango lirateke.
     
  3. Elkarri estekatuak. Liburuak orain arte banandurik egon dira eta irakurleari ez zaio erraza gertatu eduki batetik harekin zerikusia dutenetara joatea, baina, Berners-Leeren ustez, etorkizunean amarauneko edukiak bezalaxe elkarri estekaturik egongo dira. Adibide gisa, aipatu zuen ikasliburuen argitaletxeek ikastaro bateko materialak elkarri estekatuko dituztela, ikasleak errazago izan dezan batzuetatik besteetara mugitzea.
  4. Jarrai daitezkeenak. Argitaletxeek jakin ahal izango dute liburuak nola irakurtzen eta partekatzen diren.
  5. Webaren irekitasuna eta eskuragarritasuna izango dute. Irakurleekin harremanak izatea eta edukiari etekin ekonomikoa ateratzea errazagoa izango da.

Monday, May 16, 2016

Fabrikazio ziberfisikoa. Industriaren egungo erronka


IKTen arloan gaur egun dagoen garapen-lerrorik indartsuenetako bat sistema ziberfisikoena da, hau da, sistema informatikoen eta haiekin hertsiki konektaturik dagoen inguruko mundu fisikoaren eta honetan gertatzen ari diren prozesuen arteko lankidetzan dautzan sistemena. Gainera, sistema horiek Interneten eskuragarri dauden datuak lortzeko eta prozesatzeko zerbitzuekin datu-trukean lan egiten dute. Sistema horien garapenak 4. Industria-Iraultza edo Industria 4.0 deritzonera eraman gaitzake.

Garapen horren emaitzak dira dagoeneko gidaririk gabeko autoak, roboten bidezko kirurgia, eraikin adimendunak, sare elektriko adimendunak, fabrikazio adimenduna eta gailu mediko inplantatuak. Etorkizuneko ekoizpen industrialaren ezaugarriak izango dira serie handi oso malgutan ekoitzitako produktuen indibidualizazio maila handia, kudeaketa-prozesuetan bezeroak eta negozioko partaideak integratzea eta produkzioa kalitate handiko zerbitzuekin lotzea, produktu hibridoak eskaintzeko.

IKTak eta fabrikazioaren automatizazioa elkarlanean 

Ordenagailuen garapenak makina erreminten eta roboten zenbakizko kontrola ekarri zuen, mikroprozesadorea izan da ordenagailu bidezko zenbakizko kontrolaren (CNC) bihotza, ordenagailu bidezko grafikoek ordenagailu bidezko diseinua (CAD) eman zuten. Fabrikazioak izan duen garapena ezinezkoa izango zen ordenagailu-sarerik gabe. Ordenagailuz integraturiko fabrikazioko (CIM) datuak datu-baseetan gordetzen dira. Adimen artifizialak eta ikaskuntza automatikoak ekarpen interesgarriak egin dizkiete fabrikazio-sistema adimendunei.

Ordenagailu bidezko ikusmeneko algoritmoak robotikan aplikatzen dira, ingurunea eta oratu beharreko objektua ezagutzeko. Internetek gizakien eta sistemen arteko lankidetza, hornitze-katearen kudeaketa  edo ekoizpen-sareak  irauli ditu. Agente anitzeko sistemak erabiltzen dira agenteetan oinarrituriko fabrikazioa eta fabrikazio-sistema holonikoak (HMS) gauzatzeko. Kablerik gabeko komunikazio holonikoak, sentsore-sareek eta gauzen Internetek ahalbidetu dituzte bereizmen handiko fabrikazio-sistemak.  Web semantikoaren soluzioek lagundu dute sistemen arteko interoperabilitatea, ontologiak erabiliz.

Fabrikazio-sistema ziberfisikoak

Gauzen Internetek eta sistema ziberfisikoek eragin handia izango dute industrian. Oraingoz, ordea, gauzen Interneten eta sistema ziberfisikoen kontzeptuak erabiltzen dituzten instalazio industrial gehienek ez dute fabrikazio-ekipamenduetan sentsoreak edo produktuetan RFID etiketak txertatzea baino askoz gehiago egiten. Gailu horietatik datozen datuek ez dute tratamendu  handirik izaten. Hori hasiera besterik ez da. Sistema horien benetako balioa gauzen Interneteko datuak analizatzean eta sortzen den informazioa gero erabakiak hartzeko erabiltzean datza. Esate baterako, fabrikazio-  -ekipamenduetan txertaturiko sentsoreetatik datozen datuak higadura edo gerta litezkeen akatsak aurreikusteko eta mantentze-kostuak gutxitzeko erabil litezke.

Fabrikazio-sistema ziberfisikoen atazentzat bost mailako arkitektura bat zehaztu dute gai horretan diharduten adituek. Honako hauek dira mailak:

1. Konexioa: maila honetan, konektaturiko makina, tresna eta produktuek sortzen dituzten datuak jasotzen dira hurrengo mailetara bidaltzeko.

2. Bihurketa: maila honetan datuak informazio bihurtzen dira algoritmoak erabiliz. Adibidez, makina erreminta baten bibrazioek sortzen dituzten datu gordinek ez dute informaziorik ematen makinak izan ditzakeen matxurez baina egiaztapen-algoritmoek ondoriozta dezakete informazio hori.

3. Ziber maila: maila honek informazio prozesatua jasotzen du aurreko mailatik eta balio erantsia sortzeko erabiltzen du, ekipamendua multzo gisa kontuan hartuta. Maila hau hainbat informazioren bilgunea da eta analitika konplexuak egiten ditu. Adibidez, ziber mailak sail edo talde oso batean oinarrituriko metodo analitikoak erabil ditzake, sail edo talde horretan lan egiten duten antzeko baliabideak erkatuz.  Ematen du ziber mailak eta bihurketa mailak antzeko eginkizunak dituztela. Bien arteko desberdintasun nagusia da bihurketa mailak baliabideak banan-banan hartzen dituela kontuan eta ziber maikak, aldiz, sistema osoa hartzen duela kontuan, ezagutza gehigarria erauzteko. 

4. Kognizioa: maila honek makinatik datozen seinaleak egoeraren zuzentasunari buruzko informazioa bihurtzen du eta informazio hori beste informazio batzuekin konparatzen du. Kognizio mailan, sarearen bidez jagon edo diagnostika daiteke makina, akatsak aurreikusteko. Egoerei buruzko datu historikoetan oinarrituz aurreikuste-algoritmo batzuek kalkula dezakete zenbat denbora falta den akatsa gertatzeko.

5. Konfigurazioa: bere egoeraren jarraipena egiteko gai den makina batek garaiz bidal dezake  gerta litekeen akats bati buruzko informazioa operazio mailara. Mantentze-informazio hori baliagarria izan daiteke kudeaketa-sistemarentzat, erabakiak hartzeko. Aldi berean, makinak berak molda dezake bere lan-karga edo fabrikazio-programa, funtzionamendu-akatsek eragindako denbora-galtzeak murrizteko. Sistema bere burua defenditzeko gai da, portaera aldatuz eta prozesua asaldatuko luketen ondoz ondoko akatsak saihestuz.

Bost mailako arkitektura hori instalazio industrial baten hainbat mailatan aplika daiteke:

Osagai mailan: makina bakoitzak bere biki birtuala du ziberespazioan. Biki horrek makinaren osagai kritikoak modelizatzen ditu. Biki edo avatar horrek osagai fisikoarekin paraleloan lan egiten du baina diferentzia handi batekin: ez dago denborarekin eta lekuarekin loturik. Avatarrak osagaiaren egoeraren aldaketa esanguratsuak atzematen ditu. Osagai fisikoa narriatzen hasten denean avatarra osagaiaren bizi-denbora atzematen hasten da. Gainera, biki birtual horiek hodeian daude. Horrela geografikoki urrun dauden beste osagai-biki batzuekin interakzioan jardun daitezke.

Makina mailan: maila honek osagai mailan sorturiko ezagutza konbinatzen du makinaren funtzionamenduaren historiarekin, sistemaren konfigurazioarekin, etab., makina bakoitzeko avatar bat sortzeko. Antzeko makinen biki birtualak erkatzen dira, errendimendu eskaseko makinak identifikatzeko, laneko erregimena alde batera utzita.

Sail mailan: sail bateko makinek, errendimenduari buruzko datu historikoak eta osagaien egoerari buruzkoak erabiliz, ekoizpena kudea dezakete. Metodo hau erabil daiteke osagai guztien bizi-denbora ahalik eta handiena izateko, aldi berean produkzio- eta kalitate-mailak optimizatuz. Sistemak bere burua mantentzen eta konfiguratzen du.

Enpresa mailan: maila gorenak aurreko mailetako emaitzak batzen ditu, goi-mailako errendimendu-txosten bat sortzeko. Zenbait enpresak alda dezakete produkzioaren erritmoa lantegi batean edo gehiagotan, sailaren errendimenduan oinarrituz eta produkzioa orotara eta kostuak mantenduz.

Lantegian dihardutenak eta kudeatzaileak interakzioan jardun daitezke sistemarekin, hainbat motatako intefaceak erabiliz, datu analitikoak hodeian gordetzen direlako, formatu estandarretan.

Glosarioa

avatarra Sistema fisiko baten biki birtuala, semantikan, simulazioan eta modelizazioan oinarritua, automatizazioaren arkitekturan erabiltzen dena.

fabrikazio-sistema holonikoa; HMS (en holonic manufacturing system) Fabrikazio-sistema bat non makinek, lantokiek, piezek, produktuek, pertsonek, departamentuek, etab. ezaugarri autonomoak eta lankidetzakoak baitituzte. Elementu horiei "holonak" esaten zaie. HMS batean, holon bakoitzaren jarduerak beste holon batzuekiko lankidetzaren bidez zehazten dira eta ez mekanismo zentralizatu baten bidez. Era horretan HMS batek malgutasun handia izan dezake.

ordenagailu bidezko diseinua; CAD  (en computer-aided design) Zehaztasunez marrazteko softwarea, ingeniaritzan, arkitekturan eta artean erabiltzen dena.  

ordenagailu bidezko zenbakizko kontola; CNC (en Computerized Numerical kontrol) Zenbakizko kontroleko sistema, programatzen den ordenagailu baten aginduak jarraituz lan egiten duena.

ordenagailuz integraturiko fabrikazioa; CIM (en computer-integrated manufacturing) Produkzio-prozesu osoa ordenagailuz kontrolatua duen fabrikazio-sistema.

RFID etiketa Irratimaiztasun bidez objektuak identifikatzeko etiketa. RFID teknologiaren xede nagusia etiketa batzuetan gordetako informazioa irrati-uhinen bidez eskuratzea da.



Saturday, April 30, 2016

Nola lortu duen Watsonek elkarrizketazko hizketa ezagutzea

Iturria: venturebeat

IBMk aurrerapen handia lortu du bere Watson ordenagailuak elkarrizketazko hizketa ezagutzeko duen gaitasunean.  Iaz, Watson gai zen elkarrizketetan ingelesezko hizketa ezagutzeko, %8ko errore-tasarekin. Orain errore-tasa %6,9ra jaistea lortu dute. Lorpen horrek erakusten du adimen artifiziala gero eta ahaltsuagoa dela, eta
gero eta hurbilago dagoela ataza askotan robotek gizakiak ordezkatzea.

Azkenaldian hobekuntzaren oinarri sendoena sare neuronal sakonek ekarri dute
. Azken helburua da gizakiaren zehaztasunaren parekoa edo hobea lortzea, hau da, %4 inguruko errore-tasara iristea. 

Hobekuntzak egin dituzte bai modelizazio akustikoan eta baita hizkuntzarenean ere. Alderdi akustikoan bi sare neuronal sakon bateratu dituzte, testuinguruaren arabera sarrerako audioko fonoak aurreikusten dituztenak. Ereduak entrenatzeko,
Switchboard, Fisher eta CallHome corpusetako audio trabskribatuko 2.000 ordu erabili dituzte.

Wednesday, April 27, 2016

Hiztegi elebidunak erabiltzeak dituen arriskuak

Hiztegi elebidunak baliokidetza-hiztegi soilak izan ohi dira. Hizkuntza bateko hitz baten ondoan beste hizkuntza bateko "baliokidea(k)" erakusten dituzte. Asko horretan geratzen dira, beste batzuek kategoria gramatikalak zehazten dituzte eta onenean erabilera-adibideren bat ere ematen dute. 

Hiztegi elebakarrek, aldiz,  askoz informazio gehiago ematen dute: ebakera, kategoria gramatikala, erabilera-eremua, etimologia, definizioa, adibideak, beste hitz batzuekiko erreferentziak, erregistro-markak, etab.

Hiztegi elebidunen arazoetako bat izaten da baliokidetzaren mugak ez dituztela argi azaltzen, eta oker handiak egiteko arriskuan jaus gaitezkeela. Esate baterako, espainiera/euskara hiztegi batean espainierazko "repostero" hitzaren baliokide gisa "gozogile, gozogin" ikusten baduzu ez zaitez fida hori eta horrenbestez, bestela behin euskal erakunde bateko itzultzaile bati gertatu zitzaiona gerta dakizuke. Liburu bat itzultzen ari zen eta presa zuten argitaratzeko. Horregatik, azken ordura arte ezin izan zituen ikusi ahal izan testuarekin batera zihoazen irudiak. Irudien oinak bai baina irudiak berak ez. Oin horietako batek "Repostero del siglo..." zioen. Itzultzaileak, zalantza handirik egin gabe "[Halako mendeko] gozogilea" idatzi zuen. Hankasartzea ez zen nolanahikoa, zeren irudiak ez zuen gozogilerik erakusten, estandarte moduko bat baizik.

Real Academia Españolaren hiztegian begiratzen baduzu, ikusiko duzu "repostero" sarrerak bost adiera ematen dituela: gozogilea bai, baina baita buruzagi baten zerbitzaria den marinela, jauregi bateko zerbitzu baten arduraduna, sukaldeko arasa eta ikur heraldikoak dauzkan oihala edo tapiza ere.






Beste kontu bat da euskaraz nola esaten zaion horri jakitea. Txarrenean ere ez legoke hain gaizki "tapiz heraldikoa" esatea.

Hiztegi elebidunen beste gabezia bat testuingururik ez eskaintzea edo gutxiegi eskaintzea izaten da. Baliokide gisa agertzen den hitz bakoitza zer testuingurutan erabil daitekeen jakitea ez da erraza izaten. Espainiera/ingelesa hiztegi batean espainierazko "viga" hitzaren baliokide gisa "beam", "rafter" eta "girder" aurkitzen ditut baina inolako adibiderik edo azalpenik gabe. Berdin dio horietako edozein erabiltzea? Hiztegi elebidunak ez dit argitzen. Noan ingelesezko hiztegietara ea zer dioten. Wikipedian bertan badut argitasun aski. "Beam" egitura batean batez ere makurdura eragiten duten kargei eusteko pieza da. Izan daiteke eraikin batena baina makinetan, automobiletan, eta abar funtzio hori betetzen duten pieza txikiagoei er hala esaten zaie. "Girder", berriz, eraikin bateko habe nagusia da, beste habe txikiago batzuei eusten diena. "Rafter" zuraje batean gailurretik beherako habe inklinatuak dira, gapirioak alegia. Honek beste zerbait ere nabarmentzen digu, alegia, hiztegi elebidunek ez dutela ematen maila teknikoko xehetasunik. 

Beste arrisku bat izaten da eskainitako baliokidea hitz solte moduan hartzea, kontuan izan gabe itzulpenak esaldiak daukan ideia transmititzea duela helburu, eta ez esaldia osatzen duten hitzen baliokideen multzoa ematea. Adibidez, ingeles/euskara hiztegi batek esaten badigu ingelesezko "included"en baliokidea "barne" dela, eta hori bakarrik izaten badugu kontuan, ez dugu euskarazko "besteak beste" esapide jatorra erabiliko, kasu askotan egokiena dena.

Itzultzaile ona izateko, lehenik eta behin zalantzak izaten ikasi behar da, gero iturburuko hizkuntzako hitzen adiera eta erabilerak hizkuntza horretako hiztegietan argitu eta azkenik xede-hizkuntzako hitz egokia bilatu, hizkuntza horretako hiztegietan, hiztegi elebidunek ematen dituzten baliokideak iradokizun soiltzat hartuz.

Thursday, April 14, 2016

Farmazia-industria testu-meatzaritza erabiltzen ari da

Iturria: science business


Informazioa oso ugaria denean, ez du balio eskuz bilaketa arruntak egiteak. Makinak behar dira milaka dokumentutan, testu-meatzaritza bidez, ezkutaturik dagoen informazioa eta datuen arteko loturak aurkitzeko. Farmazia-industrian, esate baterako, ikerketarako ezinbesteko tresna bihurtu da testu-meatzaritza.

Bilaketak egiteko ez ezik laburpenak egiteko, lehiakideak zertan ari diren jakiteko, kongresuetan edo patenteetan zer berrikuntza ari diren agertzen jakiteko. Kongresu askotara joatea saihestea ere lortzen dute, informaziorik galdu gabe.
Teknika horiek erabiltzea ez dago, ordea, edonoren esku. Enpresa handiek bai, diru asko dutelako, baina erakunde publikoetako ikertzaileek zailtasunak dituzte, bai baliabide faltaz eta baita argitaratzaileek oztopoak jartzen dizkietelako meatzaritza erabiltzeko, kopia-eskubideak direla eta. Europan Erresuma Batuak bakarrik atera du testu-meatzaritza kopia-eskubideen legetik
. Hala ere, joan zen abenduan, Europako Batzordeak, kopia-eskubideen legeria eguneratzeko neurrien barruan, proposamen bat egin zuen arazo hori konpontzeko.

Testu-meatzaritzari etekina ateratzeko, testu-meatzari trebeak behar dira. Profesional horiek eskuz hasten dira lehen bilaketa egiten eta gero iteratiboki joaten dira bilaketa osatzen. Hasieran bilaketa zabal bat egiten dute eta gero pixkanaka fintzen joaten dira.