Saturday, November 8, 2014

Watsonek lagundu dezake minbizia tratatzen

Iturria:  MD Anderson Cancer Center
IBMk garaturiko hirugarren belaunaldiko sistema informatiko bat da Watson. Harridura sortu zuen "Jeopardy! telebistako lehiaketan goi-mailako bi partehartzaileri irabazi zienean.

Hori berez anekdota bat da, zeren eta sistema horrek, hizkuntzaren prozesamenduan, hipotesi-sorkuntzan eta ikaskuntza automatikoan oinarrituz, alda dezake errotik gizakiok ordenagailuekin interakzioan jarduteko dugun era, eta zenbait arlotan lan egiteko era ere iraul dezake, hala nola osasun-arloan.

Esate baterako, Houstongo MD Anderson Cancer Centereko medikuak Watson erabiltzen ari dira Oncology Expert Advisor izeneko software batekin, kasuan-kasuan minbiziaren tratamendurik egokiena gomendatzeko.

Watson hizketa arruntean egindako galderei erantzuteko dago pentsatua. Hori medikuntza arloan biziki kritikoa da, txosten klinikoek sarri edukitzen dutelako informazio baliagarria, oharkabean pasatzen dena.

Literatura zientifikoan erabiltzen den terminologiarik zehatzena eta adosturiko gidalerroak erabilita ere, bigarren belaunaldiko sistema informatikoek ebatz ez ditzaketen anbiguotasunak agertzen dira, medikuentzat informazio garrantzitsua eskaintzea eragozten dutenak. Hizkuntzako anbiguotasun horiek ondo ezagutzen dira, eta arlo jakin bateko terminoen adierak eta haien arteko erlazioak argitzen dituzten hiztegi kontrolatuak eta ontologiak sortu dira.

Espezialisten hizkera zorrotzetik pixka bat urrundu orduko, ordea, gauzak lausotu egiten dira. Esate baterako, gene terminoak definizio bat baino gehiago izan ditzake. Geneen datu-banku batek defini dezake esanez "proteina bat sintetizatzeko gai den ADN zati bat" dela, eta beste batek defini dezake esanez "interes biologikoa duen ADN eskualde  bat, izena duena eta tasun genetiko bat edo fenotipo bat garraia dezakeena" dela.

Terminoak duen testuinguruak zertuko du zein den interpretazio zuzena. Watsonek, bigarren belaunaldiko sistema informatikoen aldean duen abantaila testuinguruaren arabera interpretazio egokia emateko gaitasuna da, hain zuzen.

Terminologia mediko zehazki definitua edo kodetua prozesatzeak eragozpenak baldin baditu gaur egungo sistema informatikoentzat, txosten kliniko egituratugabeen integrazioak askoz zailtasun handiagoa du. Gizakiok erraz bereizten ditugu, hitz polisemikoen adierak testuinguruei erreparatuz, eta zailagoa dena baita ironia edo konnotazioak ere. Sistema informatiko gehienentzat, ordea, anbiguotasun horiek ia ezin ebatzizkoak dira. Watsonentzat, aldiz, ez.

Watsonek erauz dezake hizkuntzaren esanahia, giza garunak funtzionatzen duen modu beretsuan jardunez. Guk ez dugu hiztegi erraldoi bat buruan txertatua, entzuten dugun hitz bakoitzaren adiera han bilatzeko, eta esaldiaren esanahia bertan dauden hitz guztien adierak batuz ulertzeko. Gramatika-erregeletan soilik ere ez gara oinarritzen esanahia ulertzeko.

Berez, gizakiok sarri urratzen ditugu gramatikaren erregelak, ortografia eta semantika, eta hala ere bestek esaten dutena ulertzeko moldatzen gara. Gure solaskideen esaldiei buruz hizkuntzaren erregelen arabera arrazoituz bai, baina anbiguotasunak, metaforak eta lokuzioak interpretatzeko dugun esperientzia partekatua ere erabiliz ulertzen ditugu. Watsonek ere antzeko teknikak erabiltzen ditu gure galderen asmoari antzemateko.

Prozesuaren lehen urratsean, Watsonek testu-corpus bat irensten du, hala nola bularreko minbiziaren tratamenduari buruzko erreferentzia argitaratuena. Horrek gai bati buruzko informazio-oinarritzat hartzen du. Testu horiek hainbat formatu digitaletan eman dakizkioke: HTMLn, Microsoft Worden edo PDFn. Watsonek testu horiek corpusean egoteko duten egokitasuna eta edukien zuzentasuna ebaluatzen du, eta desegokia edo okerra irizten duen guztia baztertu egiten du. Adibidez, testua zaharregia baldin bada eta bazterturik geratu den tratamendu bat proposatzen bada bertan baztertu egingo du.

Testuak irensteko prozesu horren beste xede bat edukiak sistemaren barruan efizientzia handiagoz erabiltzeko prestatzea da. Behin edukia irentsiz gero,  Watson entrena daiteke arloko hizkuntza-egiturak ezagutzeko, eta ondoren sistema kognitiboak eduki horri buruzko galderei erantzuten die, galderaren eta informazio-corpusetik ateratako erantzun posibleen arteko inferentziak eginez.

Watsonek hainbat algoritmo erabiltzen ditu, inferentzia horiek aurkitzeko. Adibidez, galderak zerikusirik baldin badu denbora-tarte batekin, Watsonen algoritmoek erantzun posibleak ebaluatuko dituzte, denbora-tarte horretarako esanguratsuak diren ikusteko. Ostera, galderak lekuarekin zerikusirik baldin badu, algoritmoek erantzun posibleak ebaluatuko dituzte leku horretarako esanguratsuak diren ikusteko. Galderaren eta erantzun posiblearen testuinguruen arteko kidetasunak ere bilatuko ditu. Galderak eskatzen duen erantzun mota ebaluatuko du eta baita sinonimoak, aditzaren aldia, baldintzazko perpausak, etab.

Watsonek tasun horietako bakoitzari puntuazio bat emango dio, galderaren eta erantzun posiblearen artean inferentzia bat zer mailatan aurki daitekeen adierazteko. Gero ikaskuntza automatikoko teknika batek puntuazio horiek guztiak erabiliko ditu, erabakitzeko zer neurritan den onargarria erantzun hori arlo horretan.




Funtsean Watson entrenatzen da hizkuntza-inferentzien egitura esanguratsuak ezagutzeko. Gainera, berrentrena daiteke behar adina bider, arloan gertatzen diren hizkuntza-egituren aldaketak kontuan hartzeko.

Minbizia tratazeko ekarpena

Minbiziaren tratamenduan aurrerapen handiak daude baina arlo horretan ari diren profesional askok ezin izaten dute egunetik egunera ugariagoa den gai horri buruzko dokumentazioa eskuratu eta aztertu.
Hutsune hori betetzeko asmoz, MD Anderson erietxeko medikuek eta informatikariek MD Anderson Oncology Expert Advisor erabakitzeko sistema garatu dute.

Sistema horrek erietxe horretako jakinduria eta eskarmentua proba klinikoetako esperientziarekin, argitaraturiko lanekin eta medikuntzako adituek adosturiko gidalerroekin integratzen ditu, paziente jakin bakoitzari dagokion tratamendua aukeratzeko.

Zehazki, Watsonek lehenbizi pazienteak artatzeaz dauden laburpenak kargatzen eta aztertzen ditu. Horietan denboran zehar eta hainbat praktikatan izan diren sintomen, diagnostikoen, irudi bidezko proben eta tratamenduen historiak egoten dira. Informazio hori paziente jakin bat beste batzuekin alderatzen duen software batean sartzen da, populazioa tratamendu indibidualek izan dituzten erantzunik hoberenen arabera banaturiko taldetan sailka dezan.

Gero Watsonek espero diren bilakaerak, arloko klinikarien jakintza, kohorte-azterketak1 eta literatura klinikoan aurkitzen den ebidentzia erabiltzen ditu, zenbait tratamendu-aukera ebaluatu eta mailakatzeko, klinikariak kontuan izan ditzan. Datu horiek pazientearen une horretako eta aurreko egoerarekin lotzen ditu eta paziente horrentzako metodo terapeutiko egokiena eskaintzen du.

Watsonek ematen dituen gomendio terapeutiko guztien atzean dauden datu guztiak eskura dituzte medikuek, aztertu ahal izan ditzaten, datuen egokitasun klinikoa juzga dezaten eta beren erabakiak har ditzaten. Hortaz, Watsonek ez du tratamendurik erabakitzen baina paziente bakoitzari dagokion tratamendua erabakitzeko behar dituen tresnak ematen dizkio medikuari.

_______________________________________________________________________________
1 Kohorte-azterketa Azterketa epidemiologiko, aldagaien estatistiketan oinarritu, etiologiko eta denboran zeharrekoa, eritasun baten edo gertakari baten maiztasuna bi populaziotan alderatzen duena, bata arrisku-faktore jakin baten eraginpean dagoena eta bestea ez dagoena.

Tuesday, October 21, 2014

Nola ari den erabiltzen audioa The Economist


Londresen 2014ko urriaren 16 eta 17an izan zen Digital Publishing Innovation Summit bilkuran, The Economist-eko, Robin Raven, produktu-kudeaketako presidenteordeak azaldu zuen bere egunkariaren erabiltzaileak nola ari diren erabiltzen audioa, mugikorretako eta tabletetako aplikazioen bidez.
The Economisten asteroko audiozko edizioak paperezko edizioaren eduki berberak ditu, eta harpidedunek erabil dezateke iOSerako nahiz Androiderako aplikazioen bidez nahiz egunkariaren webgunean. Audio batzuk doan ere eskuragarri daude. 
Ravenek esan zuenez audiozko edukiak erabiltzen dituztenak dira egunkariarekiko atxikimendu handiena dutenak. Aplikazioa gehiago erabiltzen dute eta harpidetza gutxien uzten dutenak dira.
economist audio screengrab
The Economisten aplikazioaren pantaila bat
.


Audiozko edukiaren bidez The Economistek nahi du irakurleek interesa manten dezatela, edizioaren ahalik eta parterik handiena irakur dezaten.

Edizioei BBC eta Radio 4 bezalako plataformetako esatari profesionalek jartzen diete ahotsa,  badakitelako irakurle horiek irratietako albistegiak ere entzuten dituztela.

Ravenek ohartarazi zuen halaber irakurleak atxikimendu handiagoa izateko joera dutela aplikazioekiko webgunearekiko baino, aplikazioetako audioa entzun dezaketelako mugitzen ari diren bitartean, dela lasterka dabiltzanean, dela etxetik lanera edo lanetik etxera doazenean.

Aplikazioak ahalbidetzen die audioa jaistea streaminean entzun ordez, sistema hau Wifi eskasa dagoen lekuetan erabiltzeak arazoak dituelako..

Eta egunkaria oraindik sare sozialak erabiltzen ari ez den arren audiozko edukia sustatzeko, aldi batez aplikazioa erabili ez duten erabiltzaileei ohartxo bat igortzen diete entzun dezatela gogoraraziz.

The Economistek baditu audiozko beste produktu batzuk ere, hala nola eguneroko podcast bat eta irratsaio bat.


Monday, October 20, 2014

Liburuaren etorkizuna The economist-ek argitaratu duen saiakera baten arabera

The Economist-ek argitaratu berria du saiakera bat, Papyrus to Pixels izenburua duena. Liburu horren muina dakarkit hona.

Teknologia digitalak argitalpen-industrian izan litzakeen ondorioek jende asko beldurtu dute. Egia esan, paperetik digitalerako aldaketa horrek inoiz historian zehar izan den aldaketarik handiena ekar dezake liburuak ekoizteko, saltzeko eta irakurtzeko moduetan. Berez, liburua bera teknologia bat da, jakintza zabaltzeko erabiltzen dena eta bizitza luzea izan duena. Ideia iraultzaile asko liburuen bidez hedatu dira. Alabaina, galdera hauxe da: zer etorkizun espero daiteke liburuarentzat?

Asko izan dira azken urteotan liburuen, liburu-denden, idazleen eta argitaletxeen hil-kanpaiak jo dituztenak. Oraingoz liburu-dendek soilik izan dituzte kalte larriak.

Antzina aberatsek bakarrik eduki zitzaketen liburuak. XX. mendean merkatu ziren jende gehienak eduki ahal izateko adina, eta XXI. mendean digitalizazioak eta globalizazioak are eskuragarriago egin dituzte. Bowker ikerketa-enpresak dioenez 2013an 2,3 milioi ISBNdun liburu argitaratu ziren eta 1960an, aldiz, 8.100 besterik ez. Gainera, iazko zifretan ez dira sartzen e-book moduan, ISBNrik gabe, bere kasa egile askok argitaratzen dituzten tituluak. Hauetako askok ez dute argitaletxeen interesik piztu, baina gaur egun liburu digital bat banatzeak ez du ia kosturik eta edonoren esku dago.

Paperezko liburua berehala pikutara joango zela esaten zutenek ere ez dute asmatu. 2013an AEBetan, munduko liburu-merkaturik handienean, e-booken salmentak liburu guztien salmenten %30 izatera iritsi dira, testuliburuak eta liburu espezializatuak alde batera utziz gero, Alemanian %5era, eta ebooken hazkundea moteldu egin da merkatu askotan, hala nola AEBetan eta Erresuma Batuan. Argitaletxeen ustez, paperezko liburuak izango dira produktu nagusia hamarkadatan, eta, batzuen ustez, beti. Musikak eta egunkariek izan dituzten gainbehera izugarriak ez dira liburuetan gertatu.

Ez da ahaztu behar paperezko liburuak badituela bere abantailak: bereizmen handia eskaintzen dio irakurleari, ez da hauskorra, ez du bateriarik behar eta opari egiteko egokia da.

E-booka ez da digitalizazioaren abantailak izan dituen produktu bakarra, paperezko liburura ere iritsi dira. Orain arte, ezinbestean, argitaletxeek liburu-salmenten aurreikuspenak egiten zituzten eta horren araberako tiradak egiten zituzten. Batzuetan asmatzen zuten baina beste askotan ez, eta saltzen ez ziren aleak itzultzen zizkieten, kasu batzuetan kopuru handitan, diru-galera handiak ekarriz. Inprimatzeko teknologien aurrerapenak tirada txikiagoak egin ahal izatea eta are eskatu ahala aleak inprimatzea ahalbidetzen die, arriskuak nabarmen murriztuz. Tirada txikian argitaratu den titulu bat ondo saltzen hasten bada beste tirada txiki bat egin daiteke eta titulu agortu baten ale gutxi batzuk eskatzen badituzte ere inprima daitezke kostuak handiegiak izan gabe.

Azken hamarkadan izan den aldaketarik handiena liburu-denden gainbehera izan da. Bestsellerrak ondo saltzen dira baina liburu-denda miatuz aurkitu izan diren liburu horiek nekez saltzen dira. Liburu-denden egitura bera ere aldatu egin da: liburuei eskaintzen zaien lekua lehen baino txikiagoa da eta beste produktu batzuk agertu dira, hala nola papertegia edo jostailuak. 1980ko hamarkadan liburu-denda kate handiek liburu-denda txiki asko desagerrarazi zituzten. Gero, Amazon agertu zen eta horrek ere beste asko ixtea ekarri du. Amazonek AEBetako liburuen erdiak eta liburu digitalen bi heren inguru saltzen omen ditu. Erresuma Batuan, berriz, liburu digitalen salmenten parte handiagoa du oraindik. Amazonek, ordea, denetik saltzen du eta bezeroak beste gauza batzuk erostera erakartzeko produktutzat hartzen du liburua. Argitaletxeak estutu egiten ditu eta liburuen prezioa libre den merkatuetan kostaprezioaren azpitik saltzen ditu. Baina saltzaile bikaina da eta horregatik argitaletxeek sentimendu kontrajarriak dituzte harekiko: alde batetik gorrotatzen dute baina bestetik erabiltzen dute, saltzaile ona delako.

XIX. mendea baino lehen ohikoa zen idazleek beren liburuak argitaratzea. Jakina, hori ez zen oso sistema egokia obrak zabalkundea izateko. Hurrengo mendeetan, argitalpen-industria garatu ahala, norberak obra argitaratzea salbuespen bihurtu zen. Irakurleak liburu-dendetara joaten ziren liburuak erostera eta liburu-dendek argitaletxeei erosten zizkieten liburuak. Liburu-dendak stockik ez izaten saiatzen ziren.

Orain berriz etorri da idazleak berak liburua argitaratzea. Interneten bidez sal ditzakete beren ebookak eta paperezko liburuak, liburu-dendek sal ditzaten ahalegindu gabe. Amazonen bidez iritsaraz liteke liburua hark dituen 250 milioi bezeroengana. Beste hainbat saltoki daude Interneten idazleen eskura, eta baita eskatu ahalako inprimatze-lanak egiten dituzten hainbat etxe ere. Amazonen bidez liburua saltzen duen autore batek lor dezake salmenta-prezioaren %70 eta argitaletxe baten bidez bere ebooka argitaratzen duenak, aldiz, %25. AEBetan 2012an ISBN zenbakia lortu zuten liburuen laurdena idazleek beren kasa argitaratuak ziren eta Erresuma Batuan 2012an %20.
 
Orain ere, idazle askok argitaletxeekin akordioak egiten dituzte ahal dutenean, paperezko liburuena delako merkatuaren atalik handiena. Hala ere, egileek beren kasa argitaratzeko joera hori argitaletxeen lan egiteko modua aldarazten ari da. Beren kasa liburuak argitaratzen dituzten idazleek oso merke saltzen dituzte. Izan ere, gehienek ez dute idatziz bizimodua ateratzeko asmorik edo esperantzarik. Horrek presioa ezartzen du argitaletxeek jartzen dituzte prezioetan eta haien diru-sarrerak murriztu egiten dira. Prezio-politikaz aparte beste aldaketa batzuk ere eragiten ari dira argitaletxeen lan egiteko moduan. Esate baterako, Interneten irakurleak harremanetan jartzeko eta gomendioak partekatzeko dauden webgune batzuez baliatzen dira tituluak sustatzeko.

Esan beharra dago, ordea, norbere kasa argitaratzearen aldean argitaletxe batek duen gaitasun profesionala probak zuzentzeko, maketatzeko, banatzeko, marketina egiteko etab. beste maila bateko zerbait dela. Nolanahi dela ere, argitaletxeek etorkizunean liburua kaleratzeko prozesuaren barneko parte batzuk bakarrik erabiltzeko aukera eman beharko dute, hala nola maketatzea edo inprimatzea edo banatzea soilik.

Historian zehar, liburuak argitaratzeko teknika berriek beti ekarri izan dute genero berriak sortzea eta baita negozio-eredu berriak sortzea ere. Adibidez, XVII. eta XVIII. mendeetan argitaletxeek harpidetza moduko baten bidez saltzen zituzten askotan liburuak, hau da, liburu bat argitaratu baino lehen irakurleei eskatzen zieten, liburua erosteko prest baldin bazeuden, eman zezatela izena eta aski irakurlek izena ez bazuen ematen bertan behera geratzen zen argitalpena. Geroago argitaletxe batzuek liburuak alokatu egiten zituzten denbora baterako eta horren ondoren liburu bat hiru ataletan banatzen hasi ziren, aldi berean hiru irakurlek liburu bera irakurri ahal izan zezaten. Idazleek ere obren egitura egokitu egin behar izan zuten, eredu horien arabera. Eredu horiek guztiek geroztik iraun egin dute proportzio batean edo bestean gaur egun arte.

Teknologiak eragindako aldaketaren ondorioz, zenbait liburu motak ez du etorkizunik. Esate baterako, sukaldaritzako errezetak, autoak konpontzeko eskuliburuak, bidaia-gidak, entziklopediak eta hiztegiak nekez argitaratuko dira paperean hemendik aurrera. Informazio hutsa ematen duten liburuek ez dute etorkizunik, aldiz, benetan irakasten duten liburuek izan dezakete etorkizuna, baldin eta pedagogia aldetik aberasteko eta erabiltzailearen ikasteko moduari eta beharrei egokitzeko, multimedia elementuak eta softwarea txertaturik badituzte.

Gaur egun argitaletxeek e-booketatik jaso dezakete hainbat datu jakiteko zerk funtzionatzen duen eta zerk ez, eta, horren arabera, erabakitzeko zer argitaratu eta zer ez. Orain arte, eta oraindik gehienetan, argitaletxeak beren senean, gustuetan, adiskidetasunean, bihozkadetan eta egoskorkerian oinarritzen dira titulu baten alde apustu egiteko.




Friday, October 10, 2014

Watson, adimen artifizialeko sistema, osasun-, finantza-, eta merkataritza arloetan zerbitzuak eskaintzen ari da.

Watson adimen artifizialeko sistema bat da, besteren artean hizkuntzaren prozesamendua (ingeles arrunta) eta ikaskuntza automatikoa erabiltzen dituena. Ikaskuntza automatikoa gidaririk gabeko autoetan, hizketa ezagutzeko softwarean eta spama bereizteko irazkietan erabiltzen da. Hizkuntzaren prozesamenduak funtzionamendua hobetzeko erabiltzen du ikaskuntza automatikoa. 2011n, adimen artifiziala noraino iristen ari den erakusteko asmoz, Watsonek Estatu Batuetako Jeopardy! lehiaketan hartu zuen parte eta irabazle izan zen. Partehartzaileei jakintza orokorreko gaiei buruzko pistak ematen zitzaizkien, formulatu behar zuten galdera bati zegozkionak. Adibidez, partehartzaileari esaten zioten: Milorad Cavic-ek ia zapuztu zion bere 2008ko Olinpiada, harekiko segundo ehunen bategatik galduz. Asmatu behar zen galdera hauxe zen:"Nor da Michael Phelps?"

Jeopardy!n ematen dituzten pistek hitz-jokoak, jargoia, zentzu bikoitzeko esaldiak eta ordenagailu arruntek nekez ulertzen dituzten hizkuntza-├▒abardurak izaten dituzte.

Lehiaketa horretako emaitza ikusita zenbait zientzialari eszeptiko agertzen zen, esanez Watson funtsean testu-bilaketako algoritmo bat datu-base batera konektatua dela, Googleren bilaketa-motorraren antzera, eta ez duela adimenik.

Horrek ez ditu asko kezkatu IBMko teknikariak eta beste kontu batez arduratu dira: ea nola bihur daitekeen edozertarako balio duen tresna ahaltsu bat produktu komertzial gisa interesa duena.

IBM 2012az geroztik ari da Watson osasun arloko organizazioei eta finantza arloko konpainiei saltzen, baina 2014ko urtarrilean aurrerapauso bat eman zuen Watson Group sortu zuenean, Watson komertzializatzeko egitura berezitu moduan. Watson Group batez ere osasun, finantza, txikizkako merkataritza eta herri administrazioko arloei zuzendua dago. Horiek guztiek datu kopuru erraldoiak erabiltzen dituzte baina datu horietatik %80 egituratu gabeak izaten dira. Horrexek egiten du Watson interesgarria, hizkuntzaren prozesamenduaren bitartez ezkutuko patroiak eta korrelazioak aurkitzeko gai delako.

Berez Watson hori baino konplexuagoa da. Teknologia askoren konbinazioa baita. Dena den, aplikazio praktikoei begiratzen badiegu, Watsonek lagundu diezaieke, esate baterako, bezeroen arretarako zerbitzuei bezeroen galderei erantzuten edo sukaldariei errezetak iradokitzen.



Tuesday, October 7, 2014

Karbonozko nanohodiak kobrearen ordez makina elektrikoetan

Finlandiako Lappeenrantako Unibertsitateko ingenariek kobrezko harien ordez ehunezko material batez eginiko harilak dituen motor elektriko bat egin dute. Material hori karbono- nanohodizko haria da. Motorraren prototipoak 40 W-eko potentzia ematen du, 15.000 bira/min-ko biraketa-abiaduran eta ia %70eko errendimendua du. Etorkizun hurbilean, karbono-nanohodizko zuntzek makina elektrikoen funtzionamendua hobetuko dute. Teknologia berri horrek industria osoa irauli dezake. 

Ondoko bideoan ikus daiteke motorra funtzionatzen: http://youtu.be/yze1IWq9IwQ

 Makina elektrikoak hobetzeko ahaleginen helburu garrantzitsu bat hariletako harien eroankortasuna areagotzea da. Karbono-nanohodi onenek metal onenek baino ondotxoz eroankortasun handiagoa dute. Etorkizuneko nanohodizko harilek gaur egungo kobrezko harilen aldean eroankortasun bikoitza izan dezakete. Karbono-nanohodiak erraz manipulatzeko, hainbat zuntzez ehuntzen dira. Makina elektrikoaren diseinuko parametroak mantentzen badira eta kobrea karbono-nanohodizko zuntzez ordezkatzen bada Joule efektuagatik hariletan izaten diren galerak erdira jaits daitezke. 

Karbono-nanohodizko zuntzak kobrezko hariak baino askoz arinagoak dira eta ingurumenerako ez dira hain kaltegarriak. Kobrea nanohodizko zuntzez ordezkatuz gero makina elektrikoen fabrikazioagatik eta funtzionamentuagatik izango diren CO2 isurketak murriztu egingo dira. Makinaren tamaina eta pisua ere txikiagoak izango dira. Makina horiek oraingoak baino tenperatura altuagotan funtzionatu ahal izango dute.

Monday, September 29, 2014

Liburu gomendagarria: Jeremy Rifkin. La sociedad de coste marginal cero

Argitaratu berria da liburu hau: 

La sociedad de coste marginal cero
  • Egilea: Jeremy Rifkin
  • ISBN: 978-84-493-3051-3
  • EAN: 9788449330513
  • Argitaletxea: PAIDOS
  • Hizkuntza: Gaztelania
  • Edizio urtea: 2014
    Egilea


    Jeremy Rifkin-ek (1945) gizarteko eta ekonomiako gaiei buruzko azterketa teorikoak egiten ditu, idazlea, hizlaria, politika-aholkularia eta ekintzailea da. Foundation on Economic Trends erakundearen presidentea da eta arrakasta handia izan duten 19 liburu idatzi ditu ekonomian, enpleguan gizartean eta ingurumenean zientziaren eta teknologiaren aldaketek duten eraginaz.

    Liburuaren mezua

    Mundu mailan kontzeptu ekonomiko berri bat ari da garatzen: partekatze bidezko ondasuna. Interneti esker milioika pertsonak sobran daukatena parteka dezakete haren beharra duten batzuekin. Hori berrikuntza bat da gaur egun ezagutzen dugun ekonomiarekiko, gizarte-kapitalean askoz ere gehiago oinarritzen baita merkatuko kapitalean baino, konfiantzan gehiago merkatuko indar anonimoetan baino. 

    Rifkin-ek agerian jartzen du kapitalismoaren paradoxa bat, arrakastatsu bihurtu zuena baina orain heriotzara daramana: merkatu lehiakorren dinamismoa, produktibitatea handitzen duena eta kostu marjinala jaitsarazten duena. Kostu marjinala da ondasun edo zerbitzu baten emendiozko unitateak ekoizteko kostua, kostu finkoak alde batera utzita. Enpresek merkatu egiten dituzte ekoizten dituzten ondasunak,  kontsumitzaileak bereganatu eta merkatu-kuota irabazteko. Ekonomialariek beti ontzat eman izan dute kostu marjinalak txikiagotzea,  eta inoiz ez dute aurreikusi izan iraultza teknologiko bat etorriko zenik kostu marjinalak hutsaren hurrengora jaitsiko zituena. Horrek eragingo luke ondasunak eta zerbitzuak ia dohainikakoak eta ugariak izatea eta merkatuko indarren menpekoak ez izatea.

    Gaur egun indarra hartzen ari da azpiegitura teknologiko ahaltsu bat, gauzen Internet deritzoguna, datozen urteetan jarduera ekonomiko askoren kostu marjinalak ia hutsera eraman ditzakeena. Rifkin-ek dio komunikazioaren Internet eta logistikaren Internet batzen ari direla,  edozer edonorekin konektatzen duen plataforma teknologiko bat sortzeko. Milaka milioika sentsore ari dira atxikitzen baliabide naturalei, produkzio-lineei, sare elektrikoei, logistika-sareei, birziklatze-prozesuei eta jartzen ari dira etxeetan, biltegietan, bulegoetan, ibilgailuetan eta are gizakietan. Horiek Big Data deritzenen (datu kopuru erraldoiak) sare neural global bat elikatzen dute. Protsumitzaileak (aldi berean Produktore eta kontsumitzaile) direnak konekta daitezke sarera, eta datu kopuru erraldoiak, datuen analisia eta algoritmoak erabil ditzakete, efizientzia areagotzeko, produktibitatea nabarmen handitzeko eta hainbat produktu eta zerbitzu ekoizteko eta partekatzeko, kostu marjinala ia hutseraino jaisteko, dagoeneko informazioarekin egiten duten bezala.

    Kostu marjinalen beherakada handi hori ekonomia hibrido bat ari da sortzen, partez eredu kapitalistaren araberakoa eta partez partekatze bidezko ondasunetan oinarritua, eta hori ondorio nabarmenak izaten ari da, Rifkinek dioenez. Ehunka milioi pertsona ari dira dagoeneko beren bizitza ekonomikoaren atal batzuk partekatze bidezko ondasunen ekonomiara aldatzen. Protsumitzaileak beren informazioa, entretenimendua, energia berdea eta 3D inprimagailuz eginiko produktuak ekoizten eta partekatzen ari dira, ia kostu marjinalik gabe. Autoak, etxeak, arropak eta beste gauza batzuk partekatzen ari dira sare sozialen, kluben, kooperatiben, eta abarren bidez, kostu marjinal apalean edo urririk.  Ikasleak online ikastaro irekitan (MOOCetan) matrikulatzen ari dira. Batzuek ohiko bankuen beharrik gabe finantzatzen ari dira enpresen sorkuntza, mikromezenasgo edo crowdfunding delakoaren eta moneta alternatiboen bitartez. Mundu berri honetan kapital soziala kapital finantzarioa bezain garrantzitsua da, irisgarritasunak jabegoa gainditzera darama, jasangarritasunak kontsumismoa garaitzen du, lankidetzak lehia, eta kapitalismoan nagusi den "trukatze-balioa" gero eta gehiago "partekatze-balioak".

    Rifkin-ek ateratzen duen ondorioa da kapitalismoak hor jarraituko duela baina gero eta eginkizun mugatuagoekin, hala nola sareko zerbitzuen eta soluzioen hornikuntzan, eta ekonomia berri hori gero eta leku handiagoa hartuz joango dela.

Monday, August 11, 2014

Metal desberdinak pieza berean 3D inprimaketaz

 Iturria: Jet Propulsion Laboratory

3-D inprimagailuek era askotako piezak egin ditzakete, ordenagailuz prestaturiko irudietatik abiatuz. NASAren Jet Propulsion Laboratory-ko ikertzaileak aurrerapauso bat egiten ari dira teknika horretan: pieza bereko zona desberdinak metal edo aleazio desberdinez egiten hasi dira.

Hona hemen garapen hori aurrera eramateko izan dituzten arrazoiak: demagun pieza baten mutur banatan ezaugarri desberdinak behar ditugula, esate baterako, mutur batek urtze-puntu altua behar duela eta besteak dentsitate txikia edo alderdi batek magnetikoa behar duela izan eta besteak ez. Ohiko teknologiak erabiliz lor liteke hori bera, bi pieza eginez, bakoitza bere aldetik, eta gero biak soldatuz, baina soldadura gerta liteke hauskorra eta pieza hautsi, lanean ari dela. 
2010ean hasi ziren JPLko zientzialariak arazo horiek gainditzeko teknika garatzen.
3D inprimaketa konbinatu dute metal-hautsa aldatzearekin pieza egiten ari den bitartean, prozesua geratu gabe. Biraka dabilen barra baten gainean metal-geruzak jartzen joaten dira. Horrela metalak barraren barrutik kanpora aldatzen dira eta ez behetik gora, ohiko 3D inprimaketan egiten den bezala.

Ispilu baten muntaiaren prototipoa 3D inprimaketaz egina. Goiko partea, beirazko ispiluaren ondokoa, dilatazio termiko txikiko metal batez egina da, espazioan dabilenean uzkurtu ez dadin. Era horretako metala erabiliz, ispilua eta metala lotzen dituen itsasgarriak ez du tentsiorik jasango. Beheko partea altzairu herdoilgaitzezkoa da eta espazio-ontziaren altzairu herdoilgaitzezko atal batera konekta daiteke. Irudiaren jabea: NASA-JPL/Caltech