Tuesday, July 12, 2016

Hizkuntzaren balio ekonomikoari buruzko liburu berri bat




Liburuaren egilea, Frieda Steurs andrea, Lovainako Unibertsitateko Anbereseko campuseko Arte Fakultateko irakaslea, Herbehereetako Normalizazio Institutuko terminologiarako arauen batzordearen burua eta TermNeten, nazioarteko terminologia-sarearen, presidentea da.
2016ko udazkenean Nederlanderaren Institutuaren zuzendari berria izango da. Erakunde horrek Nederlanderaren Lexikologia Institutua ordezkatuko du eta bere xedea nederlanderaren corpusak, hiztegiak eta gramatikak sortzea, artxibatzea eta mantentzea da.


Liburuaren azpitituluak "Hizkuntza, arrakasta ekonomikorako turboa!" dio. Liburu honetan Frieda Steursek irakurleari hizkuntza-sektorean zeharreko bidaia bat egiten laguntzen dio. Erakusten du zer hizkuntza-produktu, zerbitzu eta soluzio gara daitezkeen, eta
haiek sortzen dituzten enpresek eta erakundeek nola lor dezaketen balio ekonomiko eta soziala .

Ekonomiak eragina du hizkuntzan baina baita hizkuntzak ekonomian ere. Sarrerako kapituluan egileak dio ekonomia sendo batean komunikazio espezializatu asko izaten dela. Gainera,
ekonomia jakintzan oinarriturikoa  izaten dela gero eta gehiago. Jakintza da edozein enpresak edo organizaziok duen  baliabiderik baliotsuena, baina jakintza garatzea eta zabaltzea ezinezkoa da hizkuntzarik gabe.

Bestetik, bezeroaren hizkuntza erabili gabe, zaila da nazioarteko merkatuetan saltzea. Zenbat eta gehiago globalizatu mundua, orduan eta garrantzi handiagoa hartzen du hizkuntzaren industriak, eta hizkuntzalaritza
aplikatuak orduan eta garrantzi handiagoa izango du halaber.

  
Frieda Steursek arreta jartzen du globalizazioak eta eleaniztasunak nazioarteko enpresak garatzean duten eraginean; esate baterako, Interneten mundu mailan saltzeko. Mundu osoan saldu nahi duenak bere produktuak egokitu beharra dauka, lekuan lekuko merkatuaren eskakizunetara. Adibide askoren bitartez, lokalizazioak dituen onurak erakusten ditu egileak, eta galtzen diren abaguneak ere aipatzen ditu. Gero produktu bat merkaturatzeak izan ohi dituen arazoak aztertzen ditu.

Marketina, hizkuntza eta kulturarteko komunikazioa batera doaz. Adibidez, nola aukeratu behar da marka baten izen on bat? Hizkuntza aldetik eta kultura aldetik dena egokia izatea behar da.
Hizkuntzak dinamikoak dira. Sormen handia dute hitz berriak sortzeko. Beharrezkoa da hori, gizartea eta ekonomia etengabe aldatzen ari direlako. Gizartea konplexuago ere
ari da bihurtzen, eta, horregatixe, terminologia ugaritzen ari da. Gainera, internazionalizazioak terminologia eleaniztunaren premia areagotu egiten du. Frieda Steursek azpimarratu egiten du enpresentzat beren jarduerari dagokion terminologia egokia erabiltzeak duen garrantzia. Ondo eraikitako kontzeptu-sistema termino egokiekin loturik oso mesedegarria da komunikazio-prozesu konplexuetan. Enpresa jakin batentzat ez ezik, terminologia ona izatea garrantzitsua da sektore osoarentzat. Egileak bi arlo jakinetan jartzen du arreta: juridikoan eta medikoan. Nola itzuli behar da informazio juridikoa hizkuntza eta sistema batetik beste batera?

Hurrengo kapituluan hizkuntzen ikaskuntza eleaniztasuna garatzeko bide gisa planteatzen du. Bezeroaren hizkuntza erabiltzen ez duten edo komunikazio eskasa duten enpresek emaitza txarragoak lortzen dituzteGlobalizazioan jarduteko gai diren pertsonak garrantzi handiko baliabidea dira organizazio batentzat. Hizkuntza bat ikastea beti baliagarria da, bai enpresarentzat eta baita enplegatuarentzat ere, bezeroarekin harreman ona izateko eta garapen profesionalerako. 


Gau-eskoletan trebatzeko ohitura galtzen ari da. Nola ikasten da hizkuntza gaur egun? Nola funtzionatzen dute e-learning-ak eta mugikor bidezkoak? Gaur egun, hizkuntza ikasten duenak bere interesekin bat datorren curriculum erakargarri bat eskatzen du.
Hizkuntza-politika ere tratatzen du egileak. Migrazio handiak eta globalizazioa hain indartsuak diren garai honetan, inoiz baino beharrezkoagoa da. Azken-aurreko kapituluan, Frieda Steursek hizkuntza eta politika ditu aztergai. Hizkuntza-politika tresna ahaltsua da. Gobernu batek hizkuntza-politikekin sustatuz edo arautuz eragina izan dezake hizkuntza baten estatusean. Horrek ondorioak ditu gizartean, ekonomian eta hiritar bakoitzarengan. 


Frieda Steursek hizkuntza-industrian bukatzen du bere ibilaldia, kapitulu bat eskainiz hizketa- eta hizkuntza-teknologiari. Zenbateraino daude aurreratuak hizkuntzaren eta hizketaren erabilerak gaur egun ordenagailuan?  Teknologiak erraztu egiten du lana, hizkuntzarekin egiten den lana barne, baina teknologiak hizkuntzaren beharra du halaber. Begiratu besterik ez dago software -aplikaziorik aurreratuenei; ez badaude bezeroaren hizkuntzan ez dute aukerarik merkatuan. Frieda Steursek argi eta garbi esaten du zer abagune galtzen diren horretan, zer istripu gertatzen diren eta zenbat diru xahutzen den kalitateko lana egin ezean. Liburu honek, ordea, ez du ezer salatzen. Jarrera baikorra erakusten du hizkuntza-sektore dinamikoaz. Dena den,
Frieda Steursek uste du jendeak gutxietsi egiten duela hizkuntzak eta komunikazioak gizartean duten  garrantzia, bai lekuan-lekuan, bai nazio mailan eta bai nazioartean, eta hori sektore guztietan gertatzen dela.

Harritu egiten du hizkuntzalaritza aplikatuko ikasketak egiten dituztenek askotan entzun behar izatea alferrik ari direla, gero lanpostu bat izan nahi badute, eta hobe luketela zientziako ikasketak egitea. Izan ere, hizkuntza arloko profesional onen falta handia dago. Itzultzaile, interprete, kulturarteko komunikatzaile onak, teknologian jakitun diren hizkuntzalariak behar dira. 

Sunday, July 10, 2016

Enpleguak 4.0 industrian

XIX. mendean lurrun-makinak eraldatu zuen industriaren produkzioa, XX.mendearen hasieran elektrizitateak, eta 1970eko hamarkadan automatizazioak. Teknologiaren aurrerapen-uhin horiek ez zuten enplegua orotara murriztu. Fabrikazioan lanpostuak gutxitu baziren ere, lanpostu berriak sortu ziren, eta trebetasun berrien eskaria handitu egin zen. Gaur egun enpleguaren beste eraldaketa bat barrundatzen da, fabrikazio-teknologiaren aurrerapenaren laugarren uhina fabrikaziora iritsi ahala. Teknologia industrial digital berri bat indarra hartzen ari da, 4.0 industria deritzona. Zein izango dira bilakaera horren ondorioak? Nolakoak izango dira lanpostu berrien eskakizunak? Zer trebetasun izan beharko dira lanpostu horietan jarduteko? 

4.0 industriak aldaketa nabarmenak eragingo ditu, industriako langileek beren eginkizunak betetzeko moduan, lanpostu batzuk desagertu egingo dira eta lanpostu mota guztiz berriak sortuko dira. Oraindik eztabaidagaia da 4.0 industriak, batez ere robotikak, zenbateraino ordezkatuko duen gizakion lana, baina inor gutxik ukatzen du fabrikatzaileek robotika, eta langileei laguntzeko beste aurrerapen batzuk, gero eta gehiago erabiliko dituztenik. Seguru asko erabateko automatizazioa ezinezkoa izango den arren, teknologiak produktibitatea areagotuko du, hainbat lagungarri fisiko eta digitalen bidez.

Esfortzu fisikoa eskatzen duten lanpostuak eta lan errepikakorrak gutxitu egingo dira, eta erantzun malguak, arazoak konpontzea eta moldaketak egitea eskatzen dutenak, aldiz, ugariagoak izango dira.
Langileek ofizio bati edo prozesu bati dagozkion trebetasunak, hala nola robotekin lan egitekoak edo makinetan erremintak aldatzekoak, informazio-teknologiei dagozkienekin konbinatzeko gai izan beharko dute. Gainera, malguagoak izan beharko dute, eginkizun berrietara moldatzeko eta diziplinarteko gaiak etengabe ikasteko.
Lantegietako eginkizun batzuk, hala nola kargak jasotzea, zehazki posizionatzea eta ikusmenaren bidez kalitatea egiaztatzea, seguru asko robotek egingo dute, haiek, horretarako gizakiak  baino eraginkorragoak izateaz aparte, elkarrekin erraz komunikatzen baitira. Langileek robotak lankide izango dituzte.

Soinean eramateko gailuek, errealitate areagotuak eta beste teknologia batzuek ere aldatu egingo dute fabrikazioko lan-moldea; konplexuagoa eta sofistikatuagoa izango da, baina baita teknologiak gehiago lagundua ere.

Zaila da jakitea 4.0 industriak langile trebe gehiago ala gutxiago beharko dituen baina argi dago eskakizunak bestelakoak izango direna. Gaur-gaurkoz robotak ez dira perfektuak eta ez dira gai gizakiak guztiz ordezkatzeko. Gainera, aurrerapena etengabea den arren, oraindik ez dago argi fabrikazio osoki automatizatua errentagarria denik.


Aurreko industria-iraultzetan enplegua orotara gutxitu ez den bezala, oraingo honetan zer gertatuko den ikusteko dago, besteak beste, digitalizazioak duen izaera esponentziala gauza berria delako. Moore-ren legea betetzen ari da, hau da, errendimendu/kostu erlazioa bikoizten ari da 12-18 hilabetero. Orain arteko fenomenoak linealki aldatu izan dira, beraz iraganeko ereduek ez digute balio, etorkizuna iragartzeko. Gainera digitalizazioa arlo guztietara iristen da; ez fabrikaziora bakarrik.

Etorkizun hurbilean arazo sozial eta politiko larriak izan ditzakegu, kategoria jakin batzuetako langile asko langabezian geratzen badira eta beste kategoria batzuetakoek trebakuntza eskasa baldin badute. Horrelakorik gerta ez dadin. enpresek, gobernuek, hezkuntza-sistemak eta gizarte-laguntzako zerbitzuek besteak beste, laster egokitu beharko dute egoera berrira, elkarlanean jardunez.


Sunday, July 3, 2016

Bosch aitzindari 4.0 Industrian

 Iturria: Bosch Presse

Robert Bosch Gmbh enpresa alemana dagoeneko 4.0 Industrian murgildurik dago. Aurten Hannover-en izan den ferian Boschek erakutsi du fabrika konektatua dagoeneko errealitate bat dela. Makineria, sentsoreak eta softwarea konbinatzen dira helburu horrekin. Horrek abantaila handiak dakartza balio-katean zehar: produktibitate handiagoa, kalitate-kontrola denbora errealean eta energia aurreztea. 

Konpainiak Industria 4.0-ren arloko 100 proiektutik gora gauzatu ditu. Adibide hauek erakusten dute egitasmo horien interesa:

Sentsoreek denbora errealeko informazioa erabiliz logistika hobetzen dute

Garraioan zehar, enbalajean edo produktuan berean txertaturiko sentsoreek kalitaterako esanguratsua den informazioa jasotzen dute, hala nola tenperatura, bibrazioak, argitasun- eta hezetasun-mailak eta Bosch IoT Cloud hodeira bidaltzen dituzte. Han dagoen software batek informazio hori maila onargarriekin erkatzen du eta horietatik kanpo aurkitzen badira alerta bat igortzen die denbora errealean bezeroei, hornitzaileei eta zerbitzuak eskaintzen dituztenei, aseguru-konpainiei, esate baterako. Horrela, kaltea noiz eta non gertatu den berehala jakiten da, erdieroaleen eta laser teknologiaren moduko gai sentikorren garraioaren mesedetan. Adibidez, makinen atalak entregatzea atzeratzen bada, bezeroari garaiz abisatzeak ahalbidetu diezaioke hari erremedioak bilatzea, produkzioa gelditu gabe.

Datuen analisiak lehiakortasuna areagotzen du

Fabrikaziotik jasotzen diren datuek informazio baliagarria ematen dute. Informazio hori egoki erabiliz gero, produkzio-prozesuak optimiza daitezke eta lehiakortasuna hobetu daiteke. Software batek, ekoizpenerako bereziki diseinaturiko algoritmoak erabiliz, bezeroak zehazturiko datuak aztertzen ditu, eta denbora-galtzeak saihesten dituen makinen mantentze prediktiboa egiten laguntzen du, besteak beste.

Sentsoreak, makinetan ez ezik, lantzen diren piezetan ere gero eta gehiago ezartzen dira. Horrela produktu bakoitzak prozesuaren barruan duen egoeraren berri eman dezake.

Fabrika adimendunean dauden elementu guztiak sarean daude, Interneteko teknologien bidez. Makinak, pertsonak eta produktuak sare horretan zehar komunikatzen dira. Lantzen ari den pieza identifikaturik dago, ordenagailuak gordeta dauzka prozesua osatzeko jarraitu beharreko urratsen segida eta osagaiak muntatzeko hurrenkera. Ordenagailuak pieza detektatzen duenean,  hurrena zer pieza muntatu behar den adierazten dio langileari, eta bihurkina automatikoki doitzen du, biraketa-momentu egokiaz torlojuak estutzeko.
Komunikazio digitalari esker, fabrikako lankide guztiek informazio eguneratua jasotzen dute. Uneoro, jakin dezakete zer egoeratan dagoen eskari bakoitza eta automatikoki jaso ditzakete alertak, izakinen eskasiarik gertatzear baldin badago. Nazioarteko produkzio-sareetan, mugez gaindi ere funtzionatzen du horrek. Leku jakin batean gertatzen denak maila globalean izan dezakeen eragina ezagutzen dute plangintzaren arduradunek.

Boschek Blaichach-en, Alemanian, duen lantegian dituen 4.0 Industriaren aplikazioak erakusten ditu bideo honek.



Saturday, June 25, 2016

Zenbateraino da onuragarria papera birziklatzea?

Iturri nagusia: The University of British Columbia

Galdera horri erantzuten saiatu dira Kanadako Columbia Britainiarreko Unibertsitateko Basogintza Saileko Gary Bull eta John Worral doktoreak, ikerlan baten bitartez. Haiek eskainitako informazioa dakarkit hona, batez ere hondakinak eliminatzeko eztabaidetan erabili behar diren arrazoibideen adibide gisa.

Galdera horri erantzuteko zehaztu behar da beste zerekin konparatzen dugun. Aukera bakarrak ez dira birziklatzea ala zabortegira botatzea. Horietaz gain, zabortegira eramatea metanoa eskuratuz, erraustea eta kogenerazioa dira beste aukera batzuk. Zabortegietan lorturiko metanoa energia-iturri gisa erabil daiteke, aldi berean CO2ak baino 23 bider berotegi-efektu handiagoa duen gas hori atmosferara isurtzea eragotziz. Erraustea, hau da tenperatura handian erretzea, elektrizitatea sortuz, nahiko arrunta bihurtzen ari da, lurraldea erabiltzeko lehia eta zabortegiek ingurumenean duten inpaktuaren kezka handitu ahala. Kogenerazioan papera erre daiteke, elektrizitatea eta bero erabilgarria lortzeko. Papera birziklatzen bada, berriz, basoak soiltzea gutxitzen da edo papergintzan erabiliko ez den egurra energia lortzeko erabil daiteke, basoa ustiatuz, noski. Metodo horiek konbinaturik ere erabil daitezke.

Konparazio egokiak egiteko, beharrezkoa da ingurumen-inpaktuaren adierazle batzuk zehaztea eta erabiltzea.

Faktoreak banan bana aztertzea komeni da.


Energiaren ikuspegia

Birziklatzearen eraginkortasuna neurtzeko irizpide garrrantzitsuenetako bat energiaren kontsumoa gutxitzeko gaitasuna da, bai hondakinen garraio-kostuak mugatzearen aldetik eta bai aldez aurretik prozesaturiko lehengaia erabiltzearen aldetik,
produktu bukatua lortzeko. Alabaina, irizpide hori ez da nahikoa.

Zaborrak kudeatzeko hainbat sistema daude, energia ekoizteko gai direnak.   Esate baterako, elektrizitatea ekoizten duten erraustegiak. Europako hainbat herrialdetan zabaldurik dauden instalazio horiek zaborrak erretzeak sortzen duen beroa ura lurruntzeko eta lurrun horrekin turbinei eraginez elektrizitatea ekoizteko erabiltzen dute. Zentral horiek erregai fosilak erretzen dituzten zentral termikoek baino berotegi-efektuko gas gutxiago eta errauts arin gutxiago isurtzen dituzte, eta, partez, berriztagarriak diren erregaiak erabiltzen dituzte (hala nola papera). Energia-balantzearen ikuspegitik, ordea, oso eskasak dira, errausketa bidez berreskuratzen den energia paper berria ekoizteko behar dena baino hamar bider txikiagoa baita. Energia ekoizteko plantak baino gehiago zaborrak eliminatzekoak dira, eta energia elektrikoa ekoiztea bigarren mailakoa da. Ikatza erretzen duen zentral termiko batek erregaian dagoen energiaren % 35 aprobetxatzen du, gasa erretzen duen batek % 45 eta erraustegi batek % 25 bakarrik. Errendimendu hori hobetzekotan erre beharreko zaborrak sailkatu egin beharko lirateke eta bakoitzarentzako errauskailu berezi bat erabili, baina hori konplikatuegia litzateke.


Garraioa eta energia

Paper-hondakinak zabortegira, errauskailura nahiz birziklatzera eraman behar izan, garraioa ezinbestekoa da. Garraioaren kostua txikia da prozesatzearenaren aldean, metodoa gorabehera.


Metano-isurketak eta energia


Zabortegietako baldintza anaerobikoetan, hau da, oxigenorik gabekoetan, mikroorganismoek zaborrak deskonposatzen dituzte eta zabortegi-gasa sortzen dute. Zabortegi-gasa batez ere metanoaren eta karbono dioxidoaren nahastea da, hidrogeno pixka batekin eta batzuetan hidrogeno sulfuro zertxobaitekin.

Zabortegi-gasa biltzeko, zabortegiak lur geruza batez estalia egon behar du, eta putzu batzuk, hustubide bat eta haizagailu bat
izan behar ditu. Sistema horrek gasa tratamendu-instalazio batera eramaten du eta gero elektrizitatea edo beroa (berotegietarako adibidez) ekoizteko erabiltzen da. Deskonposatzen dena papera denean, tona bat paperek 90.000 kg metano sortzen ditu.

Birziklatzearen mugak


Erabilitako paper birziklatua birzikla daiteke berriz, baina ziklo hori ezin da nahi adina bider errepikatu, zuntzak moztuz joaten direlako. Gehienez ere zazpi bider birzikla daiteke papera. Muga hori iristen denean, ezin da gehiago birziklatu, eta geratzen diren aukerak zabortegira eramatea edo erraustea dira. Erretzea aukeratuz gero, lekurik egokiena paper-fabrika da, instalazio egokia baldin badu, han energia eta beroa behar direlako.

Ondorioak energiaren ikuspegitik


Energiaren ikuspegitik, paper hondakinak kudeatzeko sistemarik onena birziklatzea da, hurrengo onena kogeneraziorako erretzea, gehiago birzikla ez daitekeenean, eta kontserbatzen den egurra biomasazko kogeneraziorako erabiltzea. Azken aukera gehigarri hori erabiliko ez balitz ere, birziklatzea eta ondoren paper-hondakinak kogenerazioan erabiltzea da, energiaren ikuspegitik, egokiena. Txarrena, noski, zabortegira botatzea da. Hori bai, birziklatzeak gaikako bilketa eskatzen du.


Ingurumen-inpaktuaren faktore bakarra ez den arren, energia da, jarduera batek ingurumena asaldatzearen aldetik, faktore nagusia. Beraz, papera birziklatzeak abantaila handia du beste soluzioen aldean.

Berotegi-efektuko gasen ikuspegia
Klima-aldaketaren mehatxua oso kezkagarria da, eta fenomeno horren eragilerik garrantzitsuenak paperaren bizi-zikloan berotegi-efektuko gasak dira, batez ere karbono dioxidoa (CO2) eta metanoa (CH4).

Papera egiteko gehienetan erabiltzen den lehengaia basotik ateratzen den egurra da. Beraz, inportantea da aztertzea zer gertatzen den karbonoarekin basoetan. Beste alde batetik, paperaren ekoizpenean sortzen den karbono dioxido gehiena prozesuan behar den energia, batez ere energia elektrikoa,
lortzekoan sortzen da.  Paper-fabrikek makineria mugitzeko eta zelulosa nahiz papera lehortzeko behar den beroa lortzeko erabiltzen dute energia elektrikoa. 

Paper-industrien europar konfederazioak dioenez, pasta eta papera ekoizten duen industriak erabiltzen dituen energia primarioak honela banatzen dira:


Energia horiek erabiltzen direnean papera ekoizteko, isurtzen den berotegi-gasen kopurua desberdina da energia-iturrien arabera. Ikatza erabiltzen denean 97 kg CO2 isurtzen dira gigajouleko (Gj), petrolioarekin 83 kg/Gj eta gas naturalarekin 67 kg/Gj. Orotara, ekoizten den tona papereko 800-900 kg CO2 isur daitezke.

Berotegi-gasen isurketak murrizteko bideak

Papera birziklatzen bada, karbono dioxido gutxiago isurtzen da, 400-500 kg, ekoitzitako tona papereko. Birziklatu ordez zabortegira eramaten bada, paperak 90 kg metano isurtzen ditu deskonposatzen denean. Hori zuzenean atmosferara askatzen bada, eragiten duen berotegi efektua 1.900 kg
CO2k eragingo luketenaren parekoa da. Zabortegian sortzen den metanoa askatu ordez jasotzen bada ere, gutxienez %9 inguru atmosferara joaten da. Zabortegian deskonposatzen ari den paperak behinola atmosferan zegoen CO2aren parte bat "bahituta" dauka, beraz, neurri batean atmosferari lagundu egiten dio gas horren edukia ez handitzen.

Metanoa erre egiten da, energia elektrikoa edo beroa sortzeko, karbono dioxidoa isuriz noski, baina erregai fosilak errez sortzea baino hobea da hori, basoak atmosferako karbono-zikloan jasotakoa delako.
Zabortegiko metanoa jasoz lortzen den b
erotegi-gasen murrizketa
handixeagoa da birziklatuz lortzen dena baino. Sei birziklatze-aldi behar dira birziklatuz, metanoa jasoz adinako murrizketa lortzeko. Birziklatu ezean, zabortegiko metanoa jasotzea da soluziorik onena.
Hobea da birziklatzea eta kogenerazioa konbinatzea eta egur-hondakinak ere kogenerazioan erabiltzea, baina kogenerazioan sortzen den bero guztia aprobetxatzeko gaitasuna izanez gero bakarrik, zeren bestela bero-energiaren soberakina galdu egiten da eta poluzio termikoa eragiten da alferrik.


Hoberena, berriz, da ahalik eta birziklatze-aldi gehienak egitea, horrekin kontserbatzen den egurra energia lortzeko erabiltzea, eta zuntza, papera egiteko gehiegi hondatzen denean, energia lortzeko erabiltzea.
Ondorioak
Energia-kontsumoa eta berotegi-gasen isurketa dira kontuan izan beharreko faktore nagusiak, nahiz eta beste faktore batzuk ere badauden, hala nola: poluzio termikoa, zatikien isurketa, hondakin kimikoak, inguruko biztanleriari eragiten zaizkion arazoak eta beste zenbait.

Bi faktore nagusi horiek elkarren kontrakoak dira: energiak ekoizpena ahalbidetzen du eta berotegi-gasek kutsadura eragiten dute. Papergintzan, birziklatzeak energia aurreztea dakar eta berotegi-gasen isurketa murriztea, baina ez beti.

Birziklatzea soilik baino askoz onuragarriagoa da birziklatzea
konbinatzea hondakinak kudeatzeko beste aukera batzuekin. Kontua da paper-zuntzetik ahalik eta onura gehiena ateratzea, produktuaren bizi-zikloaren garai egokian kudeatzeko aukera hoberena erabiliz. Oro har birziklatzeari garrantzi handia ematea egokiena da, onurarik gehiena ateratzeko, baina zuntza asko andeatzen denean, benetako hondakina bihurtzeraino, beste aukerak ere kontuan izan behar dira. Bitartean, papera ez da benetako hondakina, aprobetxatu beharreko baliabidea baizik.

Saturday, June 4, 2016

Nolakoak izango dira etorkizuneko lanpostuak?

Hasi gara gidaririk gabeko autoak ikusten. Egunen batean kamioi-gidariak lanik gabe geratuko ote dira? Galde-erantzunak trebeki erantzuten dituzten ordenagailuek ordezkatuko ote dituzte bezeroen kontsultak erantzuten jarduten duten zerbitzuetako langileak? Biltegizainik gabeko biltegi automatizatuak ote datoz?

Industria-iraultzaren hasieran ere antzeko kezkak zituzten. Beldur ziren lurrun-makinek gizakiei lana kenduko ote zieten. Gerora ikusi da ez zela hori gertatu. Hala ere, horrek ez du esan nahi goiko galdera horiek zentzurik ez dutenik gaur egun. Izan ere, makinek badituzte trebetasun batzuk, orain arte gizakiak bakarrik zituenak: ulertzeko, hitz egiteko, entzuteko, ikusteko, idazteko eta are ikasteko gai dira. Beraz ez litzateke hain harritzekoa lanpostu batzuetan robotek gizakiak ordezkatzea. Eta, horren ondorioak txarrak ala onak izango dira? Beti bezala denetik izango da.

Lan gogor asko makinek egingo dituzte, produktuak ekoizteko kostua txikiagoa izango da etta hori ez da txarra izango, baina erronka galantak ere badatoz. Handienetako bat, zalantzarik gabe, gizarte-desberdintasunak handitzeko joera. Oraintsu arte bizi izan dugun gizartean, ikasketak, trebakuntza maila, jakintza berritzeko ahalegina, hizkuntzak jakitea, teknologiak menderatzea, etab. abantailak ziren baina eragiten ziztuzten desberdintasunak erdiko klasekoen artekoak ziren. Guztiek zituzten lan-kontratu iraunkorrak eta lanaldi osokoak. Automatizazioa eta digitalizazioa zabaldu ahala, ordea, aipaturiko abantaila horiek dituztenek errazago mantentzen dute bizimaila besteek baino. Gainera bizimaila ez mantentzeak, kasu askotan, familia barruko arazoak, osasuna galtzea, bazterketa, etxegabetzea eta hainbat kalte eragiten ditu.


Oraingo martxan gure ekonomian gero eta pisu handiagoa izango du teknologiak eta txikiagoa eskulanak. Ezinbestekoa izango da gero eta jende gehiagok diru-sarrerak bermatzeko errenta jasotzea. Gazteek garbi izan behar dute ikasketetan saiatzea ez dela gustu kontua eta ez dela inoiz amaitzen. Ikastetxeek, berriz, ez dituzte prestatu beharko
gehiago ikasleak  izango ez diren lanbideetarako.

Mundu berri hori dakarkiten teknologiak honako hauek dira oraintxe bertan:

Robotak

Hainbat arlotan ari dira sartzen: produkzio industrialean, medikuntzan, biltegietan, etab.


Tren-gurpilak muntatzen dituen robot bat.


 Ebakuntzetan erabiltzen den DaVinci robota.


Robotak biltegi batean

Algoritmo informatizatuak

Lehen gizakiek egiten zituzten eragiketa batzuk gaur egun ordenagailuek egiten dituzte automatikoki. Esate baterako burtsako artekariek eskuz egiten zituzten salerosketak orain ordenagailuek egiten dituzte, iristen zaizkien merkatuko datuen arabera. Eginkizun horiek algoritmo bidez gauzatzen dira.


Beste adibide bat sistema dinamikoen monitorizazioarena da. Hegazkinen eta aerosorgailuen hegoetan, makinen motorretan, etab. sortzen diren bibrazioak sentsore bidez jasotzen dira, algoritmo batek aztertzen ditu eta sistema mekanikoak mantentze-lanik behar duen erabakitzen du.


Adimen artifiziala


Giza portaera kopiatzeko gai diren programa informatikoak dira hauek. Hainbat dira aplikazioak: gidaririk gabeko ibilgailuak, diagnostiko medikoak, Interneteko bilatzaileak, hizketaren interpretazioa, spam-irazkiak, etab.

Errealitate areagotua
Kamera baten bitartez ikusten den zerbaiten irudiari, teknologia bidez, informazio digitala gainjartzen zaio, errealitateaz dugun hautematea hobetzeko. Ondoko bideoan ikus daiteke nola laguntzen dion errealitate areagotuak mekanikari bati auto bat konpontzen.


Osasunaren monitorizazioa 

Badira sentsore batzuk bizi-konstanteak jasotzen dituztenak eta medikuei bidaltzen dizkietenak. Esate baterako, bihotzeko gaixotasunak dituzten pazienteen presio arteriala, odolaren oxigenazio maila eta bihotz-taupaden maiztasuna jasotzen duten monitoreek medikuei bidaltzen dizkiete datu horiek,  tratamendua egokitu dezaten informazioa iritsi ahala.


Makinen arteko komunikazioa

Hiru osagai mota erabiltzen dira makinen arteko komunikazioan: sistema bateko parametroak jasotzen edo neurtzen dituzten sentsoreak, komunikazio sareak, batez ere Internet, datuak transmititzeko, eta ordenagailuak, software egokiarekin informazio hori prozesatu eta sistemetan giza partehartzerik gabe zerbait egiteko.

Esate baterako, elektrizitate-, gas- eta ur-konpainiek makinen arteko komunikazioa erabiltzen dute, beren instalazioetan dituzten sentsoreek emariaz, presioaz, tenperaturaz, korronte-intentsitateaz, etab. biltzen duten informazioa, kablerik gabeko komunikazioak erabiliz, ordenagailu batera informazioa bidali eta, hark informazio hori prozesatu ostean, instalazioetako parametroak doitzeko.

Beste hainbat jardueratan ere erabiltzen da makinen arteko komunikazioa: trafikoaren kontrolean, telemedikuntzan, biltegietako izakinen kontrolean, ibilgailu-floten kontrolean, etab.


3D inprimaketa

Materiala geruzaz geruza gainjarriz hiru dimentsioko objektuak ekoiztean datza 3D inprimaketa edo gehikuntzazko fabrikazioa esaten zaiona.
Prozesuaren abiapuntua ekoitzi nahi den objektuaren eredu digital bat egitea da. Horren ondoren, eredu digital hori software batek  geruza mehez osaturiko multzo bihurtzen du, eta 3D inprimagailu batentzako aginduak prestatzen ditu.

 

Zer eragin izango du horrek guztiak enpleguan?
Teknologia produktibitatea handitzen ari da, eta horrekin ekonomia hazten baina jende asko ez da ari hobekuntzarik izaten hazkunde horrekin, eta gizartean desberdintasunak handitzen ari dira. Teknologiaren erruz ari ote da gertatzen hori guztia? Ekonomian beste faktore askok dute eragina, hala nola globalizazioak eta krisialdi finantzarioak baina badirudi ukaezina dela teknologia berrien eragina ere. Badirudi behe mailako lanpostu gehiago galtzen direla sortzen diren goimailakoak baino.

Friday, May 27, 2016

Webaren asmatzailearen iritzia liburu digitalen etorkizunaz

Iturria: BookBusiness
Sir Tim Berners-Lee-k World Wide Weba asmatu zuen 1989an, Interneteko edukiak eskuragarri jartzeko helburuarekin. Orain, 2016 IDPF DigiCon @ BEA konferentzian antzeko planteamendua egin du, liburu digitalaren etorkizunaz. Hark uste du argitaletxeek erabil ditzaketela amaraunaren estandar irekiak, liburu digitalen edukien arteko estekak sortzeko eta ebookak partekatzeko, hainbat tresna eta pantailaren bidez. HTML 5 estandar irekia erabiliz, ebookek konta ezin ahala forma izan ditzakete. Irudimena beste mugarik ez dute izango, zioen Berners-Leek. EPUB 3 estandarra webeko estandar irekietara gehiago hurbiltzen den neurrian, dauzkaten gailuak baino haratago joango dira ebookak.
Berners-Lee 2016 IDPF DigiCon @ BEA konferentzian

Ebooken eta webaren munduak batzea orain arte sektorean uste izan den baino lasterrago gerta liteke, balitekeelako World Wide Web Consortium (W3C) eta International Digital Publishing Forum (IDPF) erakundeak batzea. Berners-Leek, W3Cren zuzendariak, eta Bill McCoyk, IDPFren zuzendari exekutiboak, partaidetza posible horren berri eman zuten, bilkuraren bukaeran. Esan zutenez, oraindik ez dute batzea hitzartu baina hizketan ari dira.
 

Ebookak eta webeko estandarrak konbinatzeak ekarriko duenaren ideia bat emateko, Berners-Leek esan zuen etorkizuneko ebookak honelakoak izango direla:
  1. Iraunkorrak. Bi munduak batzearekin, tresna eta formatuak aldatu arren, ebookak ez lirateke desagertuko.
  2. Bateragarriak. Edukiak HTML 5 lengoaian idatzita egongo liratekeenez, plataforma batetik bestera arazorik gabe eraman ahal izango lirateke.
     
  3. Elkarri estekatuak. Liburuak orain arte banandurik egon dira eta irakurleari ez zaio erraza gertatu eduki batetik harekin zerikusia dutenetara joatea, baina, Berners-Leeren ustez, etorkizunean amarauneko edukiak bezalaxe elkarri estekaturik egongo dira. Adibide gisa, aipatu zuen ikasliburuen argitaletxeek ikastaro bateko materialak elkarri estekatuko dituztela, ikasleak errazago izan dezan batzuetatik besteetara mugitzea.
  4. Jarrai daitezkeenak. Argitaletxeek jakin ahal izango dute liburuak nola irakurtzen eta partekatzen diren.
  5. Webaren irekitasuna eta eskuragarritasuna izango dute. Irakurleekin harremanak izatea eta edukiari etekin ekonomikoa ateratzea errazagoa izango da.

Monday, May 16, 2016

Fabrikazio ziberfisikoa. Industriaren egungo erronka


IKTen arloan gaur egun dagoen garapen-lerrorik indartsuenetako bat sistema ziberfisikoena da, hau da, sistema informatikoen eta haiekin hertsiki konektaturik dagoen inguruko mundu fisikoaren eta honetan gertatzen ari diren prozesuen arteko lankidetzan dautzan sistemena. Gainera, sistema horiek Interneten eskuragarri dauden datuak lortzeko eta prozesatzeko zerbitzuekin datu-trukean lan egiten dute. Sistema horien garapenak 4. Industria-Iraultza edo Industria 4.0 deritzonera eraman gaitzake.

Garapen horren emaitzak dira dagoeneko gidaririk gabeko autoak, roboten bidezko kirurgia, eraikin adimendunak, sare elektriko adimendunak, fabrikazio adimenduna eta gailu mediko inplantatuak. Etorkizuneko ekoizpen industrialaren ezaugarriak izango dira serie handi oso malgutan ekoitzitako produktuen indibidualizazio maila handia, kudeaketa-prozesuetan bezeroak eta negozioko partaideak integratzea eta produkzioa kalitate handiko zerbitzuekin lotzea, produktu hibridoak eskaintzeko.

IKTak eta fabrikazioaren automatizazioa elkarlanean 

Ordenagailuen garapenak makina erreminten eta roboten zenbakizko kontrola ekarri zuen, mikroprozesadorea izan da ordenagailu bidezko zenbakizko kontrolaren (CNC) bihotza, ordenagailu bidezko grafikoek ordenagailu bidezko diseinua (CAD) eman zuten. Fabrikazioak izan duen garapena ezinezkoa izango zen ordenagailu-sarerik gabe. Ordenagailuz integraturiko fabrikazioko (CIM) datuak datu-baseetan gordetzen dira. Adimen artifizialak eta ikaskuntza automatikoak ekarpen interesgarriak egin dizkiete fabrikazio-sistema adimendunei.

Ordenagailu bidezko ikusmeneko algoritmoak robotikan aplikatzen dira, ingurunea eta oratu beharreko objektua ezagutzeko. Internetek gizakien eta sistemen arteko lankidetza, hornitze-katearen kudeaketa  edo ekoizpen-sareak  irauli ditu. Agente anitzeko sistemak erabiltzen dira agenteetan oinarrituriko fabrikazioa eta fabrikazio-sistema holonikoak (HMS) gauzatzeko. Kablerik gabeko komunikazio holonikoak, sentsore-sareek eta gauzen Internetek ahalbidetu dituzte bereizmen handiko fabrikazio-sistemak.  Web semantikoaren soluzioek lagundu dute sistemen arteko interoperabilitatea, ontologiak erabiliz.

Fabrikazio-sistema ziberfisikoak

Gauzen Internetek eta sistema ziberfisikoek eragin handia izango dute industrian. Oraingoz, ordea, gauzen Interneten eta sistema ziberfisikoen kontzeptuak erabiltzen dituzten instalazio industrial gehienek ez dute fabrikazio-ekipamenduetan sentsoreak edo produktuetan RFID etiketak txertatzea baino askoz gehiago egiten. Gailu horietatik datozen datuek ez dute tratamendu  handirik izaten. Hori hasiera besterik ez da. Sistema horien benetako balioa gauzen Interneteko datuak analizatzean eta sortzen den informazioa gero erabakiak hartzeko erabiltzean datza. Esate baterako, fabrikazio-  -ekipamenduetan txertaturiko sentsoreetatik datozen datuak higadura edo gerta litezkeen akatsak aurreikusteko eta mantentze-kostuak gutxitzeko erabil litezke.

Fabrikazio-sistema ziberfisikoen atazentzat bost mailako arkitektura bat zehaztu dute gai horretan diharduten adituek. Honako hauek dira mailak:

1. Konexioa: maila honetan, konektaturiko makina, tresna eta produktuek sortzen dituzten datuak jasotzen dira hurrengo mailetara bidaltzeko.

2. Bihurketa: maila honetan datuak informazio bihurtzen dira algoritmoak erabiliz. Adibidez, makina erreminta baten bibrazioek sortzen dituzten datu gordinek ez dute informaziorik ematen makinak izan ditzakeen matxurez baina egiaztapen-algoritmoek ondoriozta dezakete informazio hori.

3. Ziber maila: maila honek informazio prozesatua jasotzen du aurreko mailatik eta balio erantsia sortzeko erabiltzen du, ekipamendua multzo gisa kontuan hartuta. Maila hau hainbat informazioren bilgunea da eta analitika konplexuak egiten ditu. Adibidez, ziber mailak sail edo talde oso batean oinarrituriko metodo analitikoak erabil ditzake, sail edo talde horretan lan egiten duten antzeko baliabideak erkatuz.  Ematen du ziber mailak eta bihurketa mailak antzeko eginkizunak dituztela. Bien arteko desberdintasun nagusia da bihurketa mailak baliabideak banan-banan hartzen dituela kontuan eta ziber maikak, aldiz, sistema osoa hartzen duela kontuan, ezagutza gehigarria erauzteko. 

4. Kognizioa: maila honek makinatik datozen seinaleak egoeraren zuzentasunari buruzko informazioa bihurtzen du eta informazio hori beste informazio batzuekin konparatzen du. Kognizio mailan, sarearen bidez jagon edo diagnostika daiteke makina, akatsak aurreikusteko. Egoerei buruzko datu historikoetan oinarrituz aurreikuste-algoritmo batzuek kalkula dezakete zenbat denbora falta den akatsa gertatzeko.

5. Konfigurazioa: bere egoeraren jarraipena egiteko gai den makina batek garaiz bidal dezake  gerta litekeen akats bati buruzko informazioa operazio mailara. Mantentze-informazio hori baliagarria izan daiteke kudeaketa-sistemarentzat, erabakiak hartzeko. Aldi berean, makinak berak molda dezake bere lan-karga edo fabrikazio-programa, funtzionamendu-akatsek eragindako denbora-galtzeak murrizteko. Sistema bere burua defenditzeko gai da, portaera aldatuz eta prozesua asaldatuko luketen ondoz ondoko akatsak saihestuz.

Bost mailako arkitektura hori instalazio industrial baten hainbat mailatan aplika daiteke:

Osagai mailan: makina bakoitzak bere biki birtuala du ziberespazioan. Biki horrek makinaren osagai kritikoak modelizatzen ditu. Biki edo avatar horrek osagai fisikoarekin paraleloan lan egiten du baina diferentzia handi batekin: ez dago denborarekin eta lekuarekin loturik. Avatarrak osagaiaren egoeraren aldaketa esanguratsuak atzematen ditu. Osagai fisikoa narriatzen hasten denean avatarra osagaiaren bizi-denbora atzematen hasten da. Gainera, biki birtual horiek hodeian daude. Horrela geografikoki urrun dauden beste osagai-biki batzuekin interakzioan jardun daitezke.

Makina mailan: maila honek osagai mailan sorturiko ezagutza konbinatzen du makinaren funtzionamenduaren historiarekin, sistemaren konfigurazioarekin, etab., makina bakoitzeko avatar bat sortzeko. Antzeko makinen biki birtualak erkatzen dira, errendimendu eskaseko makinak identifikatzeko, laneko erregimena alde batera utzita.

Sail mailan: sail bateko makinek, errendimenduari buruzko datu historikoak eta osagaien egoerari buruzkoak erabiliz, ekoizpena kudea dezakete. Metodo hau erabil daiteke osagai guztien bizi-denbora ahalik eta handiena izateko, aldi berean produkzio- eta kalitate-mailak optimizatuz. Sistemak bere burua mantentzen eta konfiguratzen du.

Enpresa mailan: maila gorenak aurreko mailetako emaitzak batzen ditu, goi-mailako errendimendu-txosten bat sortzeko. Zenbait enpresak alda dezakete produkzioaren erritmoa lantegi batean edo gehiagotan, sailaren errendimenduan oinarrituz eta produkzioa orotara eta kostuak mantenduz.

Lantegian dihardutenak eta kudeatzaileak interakzioan jardun daitezke sistemarekin, hainbat motatako intefaceak erabiliz, datu analitikoak hodeian gordetzen direlako, formatu estandarretan.

Glosarioa

avatarra Sistema fisiko baten biki birtuala, semantikan, simulazioan eta modelizazioan oinarritua, automatizazioaren arkitekturan erabiltzen dena.

fabrikazio-sistema holonikoa; HMS (en holonic manufacturing system) Fabrikazio-sistema bat non makinek, lantokiek, piezek, produktuek, pertsonek, departamentuek, etab. ezaugarri autonomoak eta lankidetzakoak baitituzte. Elementu horiei "holonak" esaten zaie. HMS batean, holon bakoitzaren jarduerak beste holon batzuekiko lankidetzaren bidez zehazten dira eta ez mekanismo zentralizatu baten bidez. Era horretan HMS batek malgutasun handia izan dezake.

ordenagailu bidezko diseinua; CAD  (en computer-aided design) Zehaztasunez marrazteko softwarea, ingeniaritzan, arkitekturan eta artean erabiltzen dena.  

ordenagailu bidezko zenbakizko kontola; CNC (en Computerized Numerical kontrol) Zenbakizko kontroleko sistema, programatzen den ordenagailu baten aginduak jarraituz lan egiten duena.

ordenagailuz integraturiko fabrikazioa; CIM (en computer-integrated manufacturing) Produkzio-prozesu osoa ordenagailuz kontrolatua duen fabrikazio-sistema.

RFID etiketa Irratimaiztasun bidez objektuak identifikatzeko etiketa. RFID teknologiaren xede nagusia etiketa batzuetan gordetako informazioa irrati-uhinen bidez eskuratzea da.